KNNV LJ Oudjaarskamp op Texel 1998

door Andre Hospers te Groningen

Summary
From 27 december 1997 to 1 january 1998 the youth society of the KNNV, called Landelijke Jongeren, had their annual wintermeeting on the waddensea island Texel. Texel is well known for its birds. This is not only due to the richness of the bird fauna but also due to the good connection from the Randstad to this Waddensea island. Bird watchers and twitchers can easily reach this island. Unfortunately during our stay no well known bird watchers were present. At the end of the camp lot of them came to this island : An American plover was noticed at the west side of the island.

In de groepsaccomodatie 'Princenhage' te Cocksdorp werd van 27 december 1997 tot 1 januari 1998 het 'Oud en Nieuw Kamp' gehou- den. Lag vorig jaar de Waddenzee vrijwel dicht, nu beleefden we de warmste (13 C) overwintering sinds tijden. Niet dat de LJ dit warm genoeg vond. Als of er geen broeikas effect meer be- stond werd als het even kon de verwarming flink opgedraaid. Koud hebben we het 's avonds dan ook niet gehad en temperaturen boven de 25 C waren niet ongewoon. Gelukkig hadden veel mensen T-shirts meegenomen.

De eerste dag was ik niet aanwezig, waarschijnlijk zijn toen dia's van Loeki vertoond van het het zomerkamp. Ongetwijfeld zijn de dia's van de groene rupsen van de kleine nachtpauwoog (typische heide soort) en de Hageheld (een dag actieve nacht- vlinder van ruigere terreinen, opsturen die waarnemingen !) vertoond. Ook vond een excursie met Arthur plaats waarbij bijna iedereen met meeging. Het begon in de Slufter, een oude door-gang in de zee, matig vergelijkbaar met de vallei die ze nu in de duinen bij Schoorl willen maken. Hier werd ook het Goudkammetje (Pectinaria koreni) gezien. Een soort die vorig en dit jaar erg talrijk was. Deze kokerworm bevindt zich in een korte koker die voornamelijk van zand gemaakt is. De koker bestaat uit zeer regelmatig gerangschikte zandkorrels en is minder dan 10 maal zo lang als breed. Erg mooi waren de glanzend gouden graafborstels aan de kop. Na de Slufter werd via de vuurtoren en langs het strand de tocht voortgezet.

De Tweede dag was ik ook nog bij het JNM congres te Alkmaar, wat een uitermate goed voorbereiding voor dit kamp was. Ik heb daar veel over Texel gehoord omdat drie van de vijf lezinghou- ders van Texel kwamen. M.F. Leopold (NIOZ, IBN Texel) had een leuk verhaal over vogels tellen op de Noordzee. RWS telt met een vliegtuigje waardoor de duikersoorten sterk verstoord wor- den. Komt een vliegtuigje voorbij het telbootje van de IBN dan vliegen alle duikers op. Voor zwarte zeeenden gold weer iets anders. Je had in elk geval wel de nodige correcties nodig om tot goede telresultaten te komen. Het bleek dat de Noordse stormvogels sterk toenamen door het visafval dat achter vis- sersschepen gestort wordt. In de meeste gevallen komt dat in de magen van deze witte vogels terecht. Vreemd is de toename (fac- tor 300 in 50 jaar tijd) omdat maar een ei per keer gelegd wordt en de vogels pas na 6 jaar geslachtsrijp zijn. Arthur verteld dat deze vogels nogal stonken als je ze aan het strand vindt. Dit wordt gebruikt als afweer, jongen zitten helemaal onder deze olie als het nest bedreigt wordt. Ook werd een kaartje vertoond over het voorkomen van zoutwatergehaltes in de Noordzee. Het bleek dat het zoute water van de Noordzee hele- maal niet goed mengt met het water uit de Rijn. Het water voor de kust proeft wel zout, maar als je als vogel een beetje oplet dan voelt dat niet zo. Het water uit de Rijn komt haast niet verder dan 5 km uit de kust en stroomt zo naar boven richting wadden zee. Grijze walvissen zijn uitgeroeid omdat ze alleen in deze 'zoetwater'zone tot 5 km van de kust voorkwamen, waar ze hun voedsel zochten. Deze soort was vanaf de kust te makkelijk te vangen.

 

Vispassage bij Cockdorp Verder nog een lezing over de 3 ton kostende stekelbaarspassage in Eierland (25 vierkante km) in het het noorden van Texel, bij Cocksdorp. Dit was een initiatief van de Texelse vogelvereni- ging. Tegenwoordig nestelen veel Lepelaars op Texel (180 paar op de schorren en bij de Slufter) die driedoornige stekelbaar- zen (groter dan de tiendoornige, die niet wegtrekken uit het zoete water) eten. In het voorjaar kunnen deze vette grote stekelbaarzen (1 gram, 15 % zwaarder en 1 cm langer dan de in zoetwater overwinterende soortgenoten) niet meer via de goed afgesloten gemalen de polders in. In de lente zit dan voor een gemaal enorme zwermen stekelbaarzen die naar het zoete water willen om te paaien. De vispassage heeft een grote lokstroom (de normale uitlaat, 6000m3) en een kleine lokstroom die, wan- neer het gemaal stil staat, via de wet van communicerende vaten ongeveer 60 m3 per uur zoet water loost in het voorjaar. Dit water komt eerst uit in een bak die via een kleine buis in verbinding staat met de wadden zee. Deze bak met een zeer hoge concentratie zoetwater, wat veel stekelbaarzen aantrekt, wordt dan een maal per uur over de dijk heen de polder ingezogen. In de bak is zoveel zoet water aanwezig dat al een kleurverande- ring optreed bij de mannetjes. Ze worden rood. Omdat niet door de dijk gegraven mocht worden zijn de buizen over de dijk heen gelegd, zodat de zeebestendigheid niet aangetast werd. Om de hevelwerking te starten moeten de buizen wel vacuum getrokken worden. Uit onderzoek bleek dat per jaar 70.000 stekelbaarzen en 1500 glasalen over gezet worden. Dit lage aantal is waar- schijnlijk te wijten aan het droge voorjaar waardoor weinig lokstroom aanwezig was. Ook werd maar 50 % van de vis in de opvangbak overgeheveld naar de polder. Veel vis bleef achter in de bak.

Goed, na dit symposium naar Texel. Nadat ik met de telekomtaxi gebracht was bij onze moeilijk te bereiken verblijf kon ik nog net op tijd naar de lezing van Arthur Oosterbaan. Onderweg zagen we overal bosmuizen (de algemeenste muis op Texel, hier zit hij zelfs IN huizen waar hij de huismuis verdrijft, die zeldzaam is op Texel) en nog een konijn. Samen met de vogels, en in speciaal de eiders, waren konijnen maar beperkt aanwezig op Texel. Het gaat blijkbaar niet zo goed met de natuur. De vorige winter en de mossel ziekte heeft blijkbaar diep op de populatie ingehakt. Later zouden we dia's te zien krijgen van eidereenden die bij gebrek aan de tegenwoordig zeer schaarse mosselen krabben gegeten hadden. Deze krabben bevatten parasie- ten die het volledige maagdarm systeem van de eidereenden gaan bevolken en zorgen voor het verhongeren van de eenden.

links

Bij Ecomare was een prettig verrassing. Een oud JNM'er (en NJN'er) werkte sinds kort bij Ecomare. Ze was samen met Arthur op de lezing. Van Arthur kregen we allerlei dingen te horen over de grijze zee- honden en olie slachtoffers die moeilijk te redden waren. Een deel is al hierboven verteld. Ecomare verzorgt uit educatieve overwegingen o.a. jonge grijze zeehondjes die helemaal uit de Faroer eilanden aankomen zijn drijven. Deze zeehonden met grij- ze vacht worden in december geboren. De grijze zeehond jongen op Ecomare waren dus zeer jong. Aangespoelde Bruinvissen, op dit moment leven in de Noordzee maar liefst 300.000 stuks, overleven hun stranding zelden, net als zwarte zeeeenden. Zee- koeten en alken doen het aanzienlijk beter, ook al valt dat ook niet mee. Vrij belangrijk is dat de vogels eerst aan hun nieuwe hok wennen voordat je ze schoonmaakt. Maak je ze meteen schoon - wat met een bepaald schoonmaak middel wat ik gebruikte om gaslekken bij het gaschromatografiesystemen op te sporen- dan daalde de overlevingskans sterk. Nu overleeft ongeveer 50 % Na het schoonmaken zijn de vogels niet alleen alle olie maar ook al het vet in de veren kwijt. Zou je ze in het water zetten dan worden het echte onderzeebootjes. Pas na drie weken blijven ze nog net boven water en na vier weken drijven ze weer als van- ouds.

Ook de grote aangespoelde potvissen (vrijwel altijd op de zelf- de plaats : Vlieland en Texel) wees op een toename van deze soorten. Van bruinvissen is aangetoond dat er geen waarnemers effect is. Zeetrektellers op de Hondsbosse zeeweering tellen al 30 jaar zeevogels en bruinvissen en ook daar zijn, met de zelf- de tellers die alleen wat meer grijze haren hebben, meer bruin- vissen geteld.

De volgende dag met Marcel de Bruin en Marjolein van Leeuwen op stap geweest. Vooral leerzaam omdat we maar een vogelboek en geen parate vogelkennis hadden. Erg jammer want nu kwamen we niet heel goed uit de steltlopertjes. Alles in winterkleed en de belangerijke kenmerken die dit boekje vermelde, waren net weer niet te zien.

 

Voor het eerst bij Slufter, waar we met Sjoerd zijn telescoop wel uit de meeste vogels kwamen. We zagen 5 pijlstaarten (vrouwtjes en mannetjes), tureluurs 5 stuks, smienten tegen de honderd en vele tientallen wilde eenden, flink wat bergeenden en wulpen (totaal vijftig), een nog een grote groep onbekenden. Die steltlopers bleven de hele dag moeilijk.

Bij een bezoek aan het Dutch birding center kon Marcel nog wat LJ folders kwijt. Het vermelden van de NJN in de folder bemoei- lijkt het gebruik bij de (wat minder potentieel volle) JNM leden. Bij ons vertrek hoorde ik nog sijsachtige geluiden uit de zwarte elzen. Toch kon ik uit de geelgroene vogeltjes niet echt met zekerheid sijsjes halen. Helaas was de groep al weer vooruitgesneld. Iets verderop waren nog wat koperwieken en een enkele lijster. Bij het wad nog wat gekeken maar of die donkere vogeltjes nu paarse strandlopers waren ? Daarna via de al eer- der genoemde vispassage gingen we verder langs de waddenkust.

De volgende dag op stap met Loeki en Mieke. Het weer zag er niet erg goed uit. Toch zagen we al vroeg wat op het strand zitten, dit bleken 9 strandleeuweriken te zijn, een soort die tegenwoordig toch nog wel wat afneemt en minder gezien wordt. Ongeveer vijf jaar geleden voor het laatst gezien. Genoeg reden voor Melchior om de camera te halen. Vervolgens hebben we hem niet meer terug gezien. Ik hoorde later wel dat nog 11 sneeuw- gorzen overgevlogen waren, maar dat heb ik gemist. Verder nog een gouden kokerworm gezien, het goudkammetje, een soort die tegenwoordig erg algemeen was maar een aantal jaren geleden helemaal niet veel aangetroffen werd. Bij de slufter zagen we nog 2 Rosse grutto's. Hoewel we twij- felden bleek een groep met telescoop uitsluitsel te kunnen geven. Verder nog een bonte strandloper en allemaal aangespoel- de mosdiertjes.

Hierna gingen we op weg naar de Muy. Onderweg zagen we een mos dat zeer algemeen is in de duinen: het duinsterretje, engels gras, zanddoddegras, peervormige stuifzwammen, de behaarde man- netjesereprijs en akkerhoornbloem, knopbies langs de rand en duinrus in de duinplas, vrij veel donkergroene stevige polle- tjes buntgras, het zanddoddegras en nog wat kortmossen. Kraak- loof (Coelocaulon aculeatum), een bruinig hoopje takjes, bleek ook in zeer natte toestand te kraken tussen je vingers. Het is een vertakt mos met bruine afgeplatte en fijn verdeelde uitein- den. Ook Elandgeweimos (Cladonia foliacea) groeide er in zoden. Deze zeer kenmerkende Cladonia krult bij droogte op. De boven- kant is groen en de onderkant, die bij opkrullen zichtbaar wordt, is spierwit waardoor een zeer kenmerkend patroon ont- staat. Verder het markante zandhaarmos (dik, donker en vaak met rode dingetjes erin, antheridienbekertjes) en zelfs gaffeltand- mos, die dus ook in de duinen voor kan komen. Vogels zagen we pas weer in De Muy (2 brilduikers, 120 riet en grauwe ganzen en een goed benaderbare drieteenstrandloper) maar daarvoor vonden we nog braakballen van een (veld)uil. Wat an- ders ? Op Texel moeten in de winter minimaal 25 exemplaren aanwezig zijn. Hoeveel paaltjes ik ook afgezocht heb, ik zag ze niet. In de tweede slufter nog 10 bergeenden, 160 smienten, 5 grote mantelmeeuwen, een blauwe kiek die vlak langs kwam en 5 tureluurs. De grote groep kanoeten en pijstaarten van gisteren waren verdwenen.

Hierna nog naar de (verlaten) tuintjes geweest bij de vuurtoren maar hier zat niet zoveel. En zeker geen uil. Wel nog wat steenlopertjes.

Naast de zeldzame bonte mantel, een schelp die het makkelijkst te vinden is op Texel werden ook nog veel kleine schelpjes door Loeki en mij gevonden. Ik kwam op een ovale strandschelp uit maar Loeki dacht dat het een witte dunschaal was.

De laaste dag vertrokken veel mensen en liet ik me met een taxi naar de haven brengen waar vervolgens met grote moeite (6 maal aanbellen helpt, ik zal het maar meteen vertellen) een fiets kon lenen. Hier heb ik nog veel telescopen en vogelaars gezien die zaten te wachten op hoogwater om de Amerikaanse goudplevier te zien. Ook leuk was een compleet bruin valkje, het smelleken dat enkele meters boven de grond zat te vliegen. Verder nog Rietganzen met hun donkere kop en donkere voorkant van de voor- vleugel. Toen ik bij de plek kwam waar ik vorig jaar maanva- rentjes zag waren alleen flink wat zwanen te zien en was een vistrap aangelegd voor de stekelbaarsjes om een hoogteverschil van 2 m te overbruggen. De varentjes waren vertrokken, net als de dodaar die ik weg zag vliegen. Het is de enige fuut zonder wit op de vleugel.

In het midden van Texel waren nog kleine zwanen bij de zwan- dammerweg. Of ze op een bietenveld of mais veld zaten kon ik niet zien. Arthur had verteld dat deze vogels wel gewaardeerd werden door de boeren. Als de bieten op zijn vertrekken ze namelijk zonder verder overlast te veroorzaken. Met het Floron kamp waren hier in de knolvossestaart, harlekijn orchis, moeraszoutgras e.d. gevonden. Nu hoorde ik er smienten en 50 stuks kleine zwanen.

De haven van oude schild had, behalve een zeer dreigende lucht, ook nog een drietal middelste zaagbekken (twee vrouwtjes en een mannetje) zeer weinig eiders. Door de stenge winter van '96 en de parasieten was de vogelpopulatie nogal aangetast. Van mensen die op de andere eilanden geweest waren (Terschelling en Schiermonnikoog) hoorde ik dat daar ook het het aantal vogels laag was. Ook zag ik nog een gewone fuut in winterkleed.

Terug op het vaste kreeg ik de schrik van mijn leven. Vlak bij mijn woning hadden complete veldslagen gewoed, zo erg dat de politie er geen kaas van luste. Iedereen die dus een beetje opgelet heeft weet dus nu hoe ik ongeveer woon. Extra veel licht omdat alle bomen weggehaald zijn. Laat het voorjaarszon- netje maar komen !

Andre Hospers
Groningen

Foto's van het Winterkamp op Ameland

---

---