Libellen en Waterjuffers ( Odonata) tijdens JNM Slovenie zoka Cerknica 1997

De libellenrijkdom van Slovenië had grote verwachtingen geschapen. Niet alleen omdat een land met een ander klimaat en geologie dan Nederland garant staat voor leuke soorten, maar ook dat dit land de gastheer was van het internationale libellencongres kon geen toeval zijn.

Het Bloke plateau [A]

Op het Bloke plateau is niet veel permanent oppervlaktewater aanwezig. Er was een kunstmatig meer genaamd Blosko jezero (ook wel het zwemmeer), enkele bronmeertjes en de beek de Bloscica. Daarnaast zijn er nog een aantal niet-permanente poeltjes, die bij voldoende regenval ontstaan.

Toch had het Bloke plateau meer dan genoeg te bieden. Langs de Bloscica zag het blauw en groen van de Bos- en Weidebeekjuffers (C. virgo & C. splendens) Ook de breedscheenjuffer (P. pennipes) vloog er massaal rond. Bij de Anisoptera was de Kleine tanglibel (O. forcipatus) verreweg de meest voorkomende verschijning. Daarnaast werden hier ook het Lantaarntje (I. elegans), de Azuurjuffer (C. puella), de Beekrombout (G. vulgatissimus), de Grote keizerlibel (A. imparator) en 2 exemplaren van de Kanaaljuffer (C. lindenii) waargenomen. Zoals de naam kanaaljuffer al doet vermoeden is dit een soort van stilstaand water. Dit geldt echter niet voor de individuen in Slovenië en verder naar het zuidoosten. Deze geven de voorkeur aan langzaam stromend water.

Doordat soms tabellen gebruikt werden die niet alle Sloveense soorten beschrijven, zijn de

Somatochlora’s die bij de poeltjes rond de Bloscica vlogen mogelijk onterecht voor de Metaalglanslibel (S. metallica) uitgemaakt. Gezien het verspreidingsgebied ging het waarschijnlijk om de Zuidelijke glanslibel (S. meridionalis). Verder waren hier nog de Gevlekte glanslibel (S. flavomaculata) de Platbuik (L. depressa), de Bruinrode heidelibel (S. striolatum), de Beekoeverlibel (O. coerulescens), Lantaarntjes (I. elegans) en een aantal Vuurjuffers (P. nymphula) te vinden. Voor deze laatste soort is het Bloke plateau overigens één van de hoogste plaatsen waar hij voorkomt. De lage aantallen komen dus misschien niet doordat het voor deze insecten laat in het seizoen is (zoals dat in Nederland wel het geval is), maar omdat de omstandigheden nog maar net acceptabel zijn.

Bij het Blosko Jezero met zijn permanent stilstaand water werd al vrij snel de Zuidelijke heidelibel (S. meridionale) geclaimed, hetgeen niet uitgesloten was, omdat die hier al eerder waargenomen was. (zie Bedjni & Kotarac 1996) Het bleek echter om vrouwtjes of niet-uitgekleurde mannetjes van de Zuidelijke oeverlibel (O. brunneum) te gaan. Dit misverstand was ontstaan doordat deze soort zich meer gedroeg als een sympetrum dan als een Oeverlibel (rusthouding). Door in de tabel ineens bij de Sympetrums te beginnen kom je vanzelf uit bij S. meridionale, een behoorlijke blunder dus (waaraan ik zelf ook mijn steentje bijdroeg).

Naast deze misleidende soort zaten er nog Gewone oeverlibellen (O. cancellatum), Lantaarntjes (I. elegans), Breedscheenjuffer (P. pennipes), Grote keizerlibel (A. imparator), Platbuik (L. depressa) en Viervlek (L. quadrimaculata)

Bij Kramplje zijn nog larven gevonden van de Smaragdlibel (C. aenea), de Gewone pantserjuffer (L. sponsa) en de Blauwe glazenmaker (A. cyanea). De Pantserjuffer is overigens een niet algemene verschijning op het Bloke plateau. De enige plaats waar hij ooit gezien is (1ex) is op dezelfde plaats als deze waarneming.

Aan de Oostkant van het Blokeplateau bij Luzarji zijn in een bronmeertje de larven van de Blauwe- en de Venglazenmaker (A. cyanea & A. juncea) gevonden.

Ook buiten het oppervlaktewater waren op het Bloke plateau libellen te vinden. De meest spectaculaire was uiteraard de Balkanbronlibel (Cordulegaster heros, oftewel Heldenlibel) op een paar honderd meter van de kampplaats. Deze soort was welliswaar al eerder op een andere plaats gezien, maar in het artikel over de libellen van het Bloke plateau van Bedjni & Kotarac wordt hij niet vermeld. Een nieuwe soort voor het Bloke plateau dus.

De naam heros is overigens volledig terecht, want het is de grootste libelle van Europa, bovendien is zijn schoonheid ongekend, een indrukwekkende verschijning dus.

Op de onverharde wegen zaten Zuidelijke oeverlibellen en Kleine tanglibellen. De eerste was nooit meer dan een paar honderd meter van water vandaan, maar de Tanglibel kwam je tot hoog op de Slivnica (waar geen water is) nog tegen.

In totaal zijn er dus 23 soorten op het Bloke plateau gezien. Dat is geen slechte score, want er worden in de literatuur 32 soorten vermeld, waarvan sommige soorten nieteens vlogen in de periode dat wij daar waren. Daarom zijn vooral ook de waarnemingen van larven erg belangrijk voor het totaalbeeld als je relatief kort in een gebied bent. Enalgma cyatgerum / Watersmuffel

Cerknica meer [C]

In de Cerknica polje bevindt zich een groot niet-permanent meer. Toen het droog stond was er aan libellen niet veel te zien, maar toen het zich aan het eind van het kamp had gevuld met het overvloedige regenwater werd het meer binnen de kortste keren gekoloniseerd. Dit is welliswaar nuttig voor de voedselvoorziening, maar als ze eitjes af gaan zetten verwacht ik niet dat er van de larven veel terecht komt.

Naast gewone soorten als de Bosbeekjuffer en de breedscheenjuffer zijn hier ook de Zuidelijke glazenmaker (A. affinis) en de Vuurlibel (Crocothemis erythraea) gezien. Helaas hebben deze twee beesten niet de binnenkant van een net gezien. Vooral omdat er voor A. affinis geen blokje in dit gebied staat in de Sloveense libellenatlas is het jammer dat er geen hardere bewijzen zijn.

In mei en juni (dus voor het kamp)heeft Rob de volgende soorten gezien in de buurt van Dolinje Jezero: Bosbeekjuffer, Watersnuffel (E. cyathygerum), Lantaarntje, Bruine winterjuffer (S. fusca), Grote roodoogjuffer (E. najas), Azuurjuffer (C.puella), Viervlek (L. quadrumaculata) en de Zwervende heidelibel (S. fonscolombii). Omdat deze waarnemingen buiten het kamp vielen zijn ze niet meegenomen in de soortenlijst.

De Rakov Skocjan [D]

Hier is alleen de weidebeekjuffer (C. splendens) gemeld

 

Nanos [G]

Op de top van de Nanos zat een Zuidelijke bronlibel (C. bidentata) en bij een poeltje aan de voet van deze berg is een Zuidelijke oeverlibel (O. brunneum) gezien.

De kliffen van Hrastovlje [H]

Hier hebben Bert en de Hopsessen zowel nymfen als imago’s van de Blauwe glazenmaker gescoord.

De Iska vallei [i5]

De Zuidelijke bronlibel is ook in de Iska valei gevangen. Later zijn hier nog bronlibellen van verschillende grootte tegelijk gezien, dus mogelijk komt de Balkanbronlibel hier ook voor. Er zaten ook platbuiken en bosbeekjuffers.

Cerknicica vallei [i6]

Ten Noordwesten van Velike Bloke ligt de Cerknicica dolina. In dit dal stroomt de Cerknicica.

Door de ondergrond van Dolomiet wordt het water hier dus bovengronds afgevoerd.

De meeste stukken waren vrij eentonig, n.l. uitsluitend Bosbeekjuffers (C. virgo) in grote aantallen. De Weidebeekjuffer liet zich hier niet zien. Aan Anisoptera’s zat over grote afstanden niets.

De enige andere soorten die er zaten waren een aantal Zuidelijke oeverlibellen (O. brunneum) die op een bult grind langs de weg zaten en een Vuurjuffer (P.nymphula).

In een zijdal, de Mala Cercnicica dolina leek het erop dat het alleen nog maar erger zou worden, nog meer Bosbeekjuffers !!. Nou ja, in ieder geval beter dan Watersnuffels.

Op een gegeven moment kwam er echter een Held aangevlogen....

Ook de Smaragdlibel vloog in dit idillische dal rond.

Krk [j2]

Op het eiland Krk vloog een Platbuik. Het enige water in de weide omtrek was zout, dus dit was waarschijnlijk trek.

De zoutpannen [j5]

De vuurlibel (Crocothemis erythraea ) is twee keer waargenomen bij de zoutpannen op de grens tussen Slovenië en Kroatië.

 

 

De Bastaardlibel

Bastaardlibellen (Ascalaphidae) behoren tot de orde netvleugeligen (Neuroptera) en zijn dus absoluut niet verwant aan libellen. Toch is de naam niet zo ongelukkig gekozen omdat ze er uiterlijk wel iets van weg hebben. (Op de voorpagina staat een foto van een individu met dichtgeslagen vleugels. Met gespreide vleugels is de overeenkomst met libellen (Anisoptera) duidelijker te zien.)

De soort die op verschillende plaatsen in de buurt van het kampgebied gezien zijn heet Ascalaphus macaronicus. Ze vliegen voornamelijk bij mooi weer en vangen dan kleine insecten. In de vlucht is er niet veel aan ze te herkennen vanwege hun snelle vleugelslag. Het enige wat je ziet zijn gele objecten die zich door de lucht bewegen. Eenmaal in je net verandert dat, want dan zie je hoe mooi ze zijn. Omdat er in Nederland geen vertegenwoordigers van deze familie voorkomen was het voor veel mensen voor het eerst dat ze deze soort zagen.

In de literatuur wordt een grote variatie in de intensiteit van het geel en zwart op de vleugels gemeld. De exemplaren die wij gezien hebben waren wat dat betreft extreem (knal)geel en zwart (erg fraai dus).

 

Tabel 1 Soortenlijst met waargenomen libellen en waterjuffers.

	Nederlandse naam	Latijnse naam	Locatie code
1	Weidebeekjuffer	Calopteryx splendens	A, D
2	Bosbeekjuffer	Calopteryx virgo	A, C,i5,i6
3	Breedscheenjuffer	Platycnemis pennipes	A, C
4	Vuurjuffer	Pyrrhosoma nymphula	A, i6
5	Lantaarntje	Ischnura elegans	A, C
6	Tengere grasjuffer	Ischnura pumilio	aanwezig
7	Grote Roodoogjuffer	Erythroma najas	C
8	Kanaaljuffer	Cercion lindenii	A
9	Gewone pantserjuffer	Lestes sponza	A alleen larve
10	Azuurjuffer	Coenagrion puella	A, C
11	Beekrombout	Gomhus vulgatissimus	A
12	Kleine Tanglibel	Onychogomphus forcipatus	A
13	Blauwe glazenmaker	Aeshna cyanea	A,H
14	Zuidelijke glazenmaker	Aeshna affinis	C
15	Venglazenmaker	Aeshna juncea	alleen larve A
16	Grote keizerlibel	Anax imperator	A
17	Zuidelijke bronlibel	Cordulegaster bidentata	G, i5
18	Balkanbronlibel	Cordulegaster heros	A, i6
19	Smaragdlibel	Cordulia aena	A, C,i6
20	Zuidelijke glanslibel	Somatochlora meridionalis	A
21	Gevlekte glanslibel	Somathochlora flavomaculata	A
22	Platbuik	Libellula depressa	A, C, J2
23	Viervlek	Libellula quadrimaculata	C
24	Gewone oeverlibel	Ortherum cancellatum	A
25	Zuidelijke oeverlibel	Ortherum brunneum	A, G, i6
26	Beekoeverlibel	Ortherum coerulescens	A`
27	Vuurlibel	Crocothemis erythraea	C, j5
28	Bruinrode Heidelibel	Sympetrum striolatum	A