Determinatietabel van Kranswieren in de Benelux

John Bruinsma, Werner Krause, Emile Nat en Joop van Raam; tekeningen Werner Krause en Joop van Raam

Uitgever: Stichting Jeugdbondsuitgeverij, Utrecht

1998 (Gedrukt Februari 1999)

Onlangs kreeg ik een fraai uitgevoerd exemplaar van de ‘Determinatietabel voor kranswieren in de Benelux’ toegestuurd. De JBU tabel had een tweekleurig groen-zwart kaft, was gedrukt op een goede kwaliteit papier en was 102 pagina’s dik. Het boekje is opgedeeld in drie duidelijk afzonderlijke delen : De Inleiding, de determineersleutel en de verspreidingskaarten. In deze volgorde worden ze ook besproken.

-Inleiding

De inleidende tekst is met een dubbele regelafstand uitgevoerd wat veel ruimte in beslag neemt. Bij een regelindeling als de allerlaatste pagina zou meer ruimte vrij zijn voor verklarende tekeningen bij de -overigens duidelijke- tekst van een smalbladig Fonteinkruid, Grof Hoornblad of Ruppia. Deze soorten kunnen door de (niet altijd beginnende !) florist verward worden met kranswier. Een afbeelding had veel duidelijk gemaakt. De uitleg en de behandelde concrete determineerproblemen zijn duidelijk en waardevol. Hierna volgt een goed algemeen ecologisch verhaal over kranswieren. Met de verspreidingskaartjes kan vervolgens bekeken worden waar de soort voorkomt.

-Determineersleutel

De sleutel lijkt sterk op de sleutel van Van Raam en is duidelijk en vrij eenvoudig. Op algemene soorten als Chara vulgaris en Chara globularis kan men via verschillende wegen terecht komen. Het is jammer dat de kranswieren in de sleutel geen volgnummer gekregen hebben. Hiermee was het zoeken naar de bijbehorende afbeelding en verspreidingskaart eenvoudiger geweest. Na een soort gedetermineerd te hebben kan nu alleen op latijnse naam de Plaat (wel genummerd en Nederlandse naam) en het verspreidingskaartje (geen nederlandse naam, geen nummer en geen rode lijst of verspreidings aanduiding) gevonden worden. De volgorde van Plaat en verspreidingskaart is wel telkens op dezelfde alfabetische latijnse naam.

-Platen/Afbeeldingen

De zwartwit tekeningen van Werner Krause zijn schitterend en bevatten ook veel detailafbeeldingen. Door de vele detailtekeningen wordt de afbeelding soms wel wat druk. Uiteindelijk blijken drie soorten wel in de JBU tabel voor te komen en niet in Van Raam: Afsplitsingen var. aculeaolata, Chara braunii en Nitella confervacea. Terwijl Van Raam wel weer Chara tomentosa en Chara intermedia (als een aparte soort; dus niet als verwant van -conform de Duitse literatuur- C.aculeolata) behandeld. Niettemin volgt de JBU tabel wel weer Van Raam door een apart verspreidingskaartje van Chara intermedia -met slechts een stip- te vertonen en hier dus niet de Duitsers te volgen. De naamgeving van Belgie komt alleen bij H4 ‘Synoniemen’, ter sprake. Bij de verspreidingskaarten had misschien beter ook de in Belgie gangbare Latijnse benaming in een kleiner lettertype vermeld kunnen worden. De bruikbaarheid van de tabel voor Belgen zou dan hoger zijn.

- Verspreidingskaarten

De verspreidingskaarten zijn uitzonderlijk groot en gedetailleerd en vertonen de hele Benelux. Het zal nog heel wat werk geweest zijn om de kaarten met de verschillende coordinaatsystemen te combineren. Voor Nederland zijn de verspreidingsgegevens zelfs op km hok niveau. Dit is echt uniek en vaak mooi om te zien. Informatie kan nu met een lineaal goed op km hok teruggezocht worden. Je weet meteen of je vondst nieuw is of niet. Het Handboek van Van Raam e.a. kan niet bogen op zulke mooie kaartjes met extra informatie als provinciegrenzen of rivieren die een gedetailleerd overzicht geven. Bij zeldzame soorten zijn echter de hokken niet goed terug te vinden. Een overzicht van het totaal aantal hokken voor en na 1980 per land zou dan handig geweest zijn. Hoewel op alfabetische volgorde had ik een doornummering van de verspreidingskaarten (analoog aan de platen) op prijs gesteld.

Je zult de kaartjes trouwens met andere ogen bekijken als je uit Groningen afkomstig bent. Blijkbaar zijn alle oude vondsten uit E.Nat (1994) nog eens goed onder de loupe genomen want de provincie Groningen is volgens deze atlas nog (zeven) soortenarmer dan deze in 1994 al was. Onder andere de enige Groningse Nitella capillaris aan de Esserweg blijkt niet meer in de JBU tabel aanwezig zijn terwijl deze na 90 jaar vlak bij de oude vindplaats is teruggevonden. Beide waarnemingen ontbreken nu.

Conclusie

Vergeleken met de vroegere KNNV Mededeling ‘Kranswieren’ is dit al gauw een concreet, handig en duidelijk boekje waar moeilijke termen vermeden of duidelijk uitgelegd worden. Verder is de sleutel veel eenvoudiger. Deze JBU uitgave zal dan ook meer aan de populariteit van kranswieren bijdragen dan de WM destijds. Een nuttige aanschaf voor de beginnende en gevorderde charophyten liefhebber ! Voor fl 15,- krijg je een goede sleutel met prima habitus en detailtekeningen en als uitsmijter nog verspreidingskaartjes van Nederland op kmhok basis. Waarschijnlijk de enige atlas die zo gedetailleerd verspreidingsinformatie toont ! Als toegift krijg je dan ook nog de (minder gedetailleerde en recente) verspreidingsgegevens van Belgie en Luxemburg.

Andre Hospers,

Groningen
Maak fl 15,- (fl 11,- voor leden incl verzendkosten) inclusief

verzendkosten over op girorekening .233040 tnv
Stichting Jeugdbondsuitgeverij
Donkerstraat 17
3511 KB Utrecht