Een nieuwe Kranswiersoort voor Nederland
Chara globularis var. barbata (Ganterer) G.O. Allen gevonden tijdens KNNV PWG excursie in Glimmen

Andre Hospers & Edwin Dijkhuis

Intern Links

Summary
On 30 april 1999 we heard that a Characeae species could be found near Glimmen. When we arrived we did not actually know the correct house number. We stopped at the first house with a pond and discoverd a Chara species. After speaking with the actually owner of the house we found out that we took the wrong building and he showed us the one who had phoned us. There a huge amount of Skunkweed was present. The collected material was send to the State Herbarium and determined as a new species for Holland.

Op 30 April 1999 gingen Edwin en ik mee met een avondexcursie van de KKNV plantenwerkgroep in Glimmen. We zouden die avond ook bij een lid van de KNNV kranswieren uit de vijver ophalen. Doordat het adres vergeten was werd bij het eerste huis met een vijver aangebeld in de veronderstelling dat hier meneer Pegtel woonde. De vijver was echter veel kleiner dan uit de verhalen (‘De hele vijver staat helemaal VOL met kranswieren en ik krijg het nooit helemaal weg, je kunt genoeg meekrijgen’) verwacht mocht worden. Wel bevatte de vijver wat kranswieren. Het bleek als snel dat we bij een buurman aangebeld hadden. Niettemin was deze man erg gelukkig dat hij Edwin en mij blij kon maken met ‘de groene algen’ uit zijn vijver. Hij was het liever kwijt dan rijk. Het bleek de meest spectaculaire vondst van 1998 te worden.

In eerste instantie werd het materiaal voorlopig gedetermineerd als Chara calvaraensis. Deze determinatie was te spectaculair om waar te zijn en zou een nieuwe soort voor het noordelijk halfrond betekenen. Voor zover ik weet was Chara calvaraensis slechts eenmaal gevonden in 1880 bij Calvera dat in Chili ligt. Het destijds verzamelde materiaal was opgeslagen in de universiteit van New York. Omdat ons kranswier in spiritus bewaard materiaal betrof kon niet met absolute zekerheid vergroeiingen veroorzaakt door schimmel uitgesloten worden. Controle op schimmel is namelijk alleen mogelijk met vers materiaal. In 1999 zijn dus alle oude locaties met Chara globularis afgezocht en regelmatig is vers materiaal opgestuurd naar het rijksherbarium. Steeds met Chara globularis var. virgata als uitkomst. Verder collectieonderzoek door Joop van Raam bracht aan het licht dat het materiaal uit Haren niet mogelijk C. calvaraensis was maar een variëteit van Chara globularis, namelijk var. barbata. Deze varieteit is door een Oostenrijker beschreven. In het herbarium was al materiaal aanwezig van deze soort uit Frankrijk en Zweden. Verder is var. barabata ook gevonden in Schotland, Wales en Engeland. Voor Groningen en Nederland was dit echter de eerste maal dat de soort aangetroffen werd. Dit is ook ongeveer het enige wat van deze soort bekend is. Volgens Joop van Raam kan, na controle van het gehele herbarium, nog ander al aanwezig oud materiaal ook beschouwd worden als var. barbata. Voorzover nu bekend, is de eerste vondst uit 1991 uit een sloot bij Hazerswoude. Een armchair check heet dat toch in de vogelaarswereld ? In elk geval had de kleine vergissing aan het begin van het verhaal toch weer grote gevolgen.

Andre Hospers & Edwin Dijkhuis
Groningen

Post scriptum :
From 'Nieuwsbrief Kranswieren', Jaargang 3, Nummer 6, Page 3
In the Dutch Characeae newsletter it was mentioned that a new form of Chara globularis var virgata, called Chara globularis var barbata (Gantener) G.O.Allen was found in Haren, Groningen (Nothern Holland). It can be distinguished from other species by
1. It is a virgata form with long, very irregular stipulae
2. In the stipulae row above long and short cells are present. The longest cells can be longer than the first branch segment !
The species was first observed in Haren and is known from that locality for two years. In the Characeae collection this form was already present but till now not recognised as this subspecies. At this moment it is presumed that the first collected observation was done in a ditch in Hazerswoude, 1991. Chara globularis var barbata (Gantener) is also known from French, Sweden, England, Scotland, Wales and Ireland.

---

Chara globularis var virgata collected at Kors Koch (Anglesey)
JNM summer camp Wales, 20-30 july 1996

Summary
Besides plants also Characeae were searched for during the JNM summercamp in Wales. Charophytes were rare on Wales. On 25 july 1996 at a lime marsh at Kors Koch on Anglesey a skunkweed was found. This should be our first and last observation. On this locality ground water was comming to the surface. The charophytes grew in water not deeper than two vingers (2-3 cm)so it was also exposed to the air. Besides Chara globularis also the moss Scorpidium scorpiodes was present.This is a species of poikilotroof water. It means the contact milieu between on the first place ground water (or surface water) and on the other place rain water. Both sources of water do have got their influence in this lime marsh. In Holland Chara globularis var virgata is rather common species. It's distribution in Wales (Great Brittan)is not known to me.

Naast planten zijn ook andere groene organismen op Wales gevonden. Hiervan wil ik nog twee toevoegen aan het artikel van Hans. Een daarvan is een kranswier. Zoals bekend zijn kranswieren hoog ontwikkelde groenwieren die als groep vrij goed te herkennen zijn. Vaak worden ze aangetroffen in helder en voedsel arm water. Een chara (de meeste kranswieren in Nederland en zeker in Groningen zijn Chara's)is een soort mini paardestaart. Bij een kranswier is een stengellid echter opgebouwd uit een enkele cel terwijl bij een paardenstaart een stengellid opgebouwd is uit vele cellen.
Kranswieren waren zeker niet algemeen in Wales. Gedurende de periode dat ik aanwezig was is maar op een plek,een kalkmoeras bij Kors Koch op Anglesey, een kranswier, nl Chara globularis virgata of Teer Kransblad,gevonden. Deze vindplaats week nogal af van een vindplaats in Nederland. Het was zeer ondiep (minder dan twee vingers) zodat het kranswier gedeeltelijk boven water was. Het leek als of het kranswier alleen op het vocht van het moeras groeide, terwijl in Nederland de planten vaak in een half meter diep water staan. Dit werd nog benadrukt door de vondst van schorpioenmos (Scorpidium scorpiodes), een soort van poikilotroof water. Dit is een contactmilieu tussen enerzijds grond en/of oppervlakte water en anderzijds regenwater (of hier mee vergelijkbaar water). Beide invloeden zijn dus merkbaar.

Chara globularis var virgata is een vrij algemene kranswiersoort in Nederland die vooral in pionierssituaties voorkomt. Zoals alle triplostiche (drie maal zoveel rijen cellen als kranstakken aanwezig)soorten is het een vrij tengere dunne kranswier. De soort is hier door redelijk te herkennen.
Met dank aan Eddy Weeda voor de determinatie van het bladmos.

Andre Hospers
Groningen
ahospers@removethisdds.nl

---