Kranswieren in het Nationale Park Notranjska, Slovenië, 1997-1998

 
Skunkweed or Stonewort / Kranswier of Kransblad
Detail of charophyte. Gametangia.
 

John Bruinsma, André Hospers, Marcel Hospers   
p/a Thorbeckelaan 24; 5694 CR Breugel.

Summary

Charophytes were found during three summer camps of Dutch botanists in 1997 and 1998 in the Notranjska National Park in the surroundings of Cerknica, Slovenia. There are 36 records of 7 taxa: Chara aspera, C.contraria, C.globularis, C. vulgaris, C.vulgaris var.gymnophylla, C.vulgaris var.longibracteata and Nitella opaca. In 1998 there were much more Charophytes than the year before. Most locations are in the dolomite hills of the Velika Plane and in the calcarous karst area of Cerknika Lake and Moor. Often the plants were found in very shallow water. 11 records are in running water.  Skunkweed / Kransblad (Chara)

 

Inleiding

links  

De in dit artikel besproken delen van het nationale park Notranjska liggen in de buurt van Cerknica (zie Bos-atlas). In Velike Bloke (10 km ten oosten van Cerknica) zijn vanuit Nederland drie kampen georganiseerd: de Moeraswerkgroep (mei/juni 1998), de JNM (juli 1997) en de KNNV (augustus 1998). Van vrijwel alle kranswiervondsten is herbariummateriaal bewaard. Dit zal worden ingelegd in het Rijksherbarium en waar dat zinnig is in een lokaal herbarium, mogelijk de Botanische tuin van Belgrado. De determinaties van vondsten in 1997 zijn gecontroleerd door Emile Nat (Landelijk Informatiecentrum Kranswieren) en van 1998-vondsten door Joop van Raam (Rijksherbarium).  De vindplaatsen

Het merendeel van de vindplaatsen ligt in twee regio’s: het Bloke plateau rond de thuisbasis Velike Bloke (ook Sleme, Nemska Vas, Ulaka, Rakitna) en het karstgebied bij Cerknika (in het meer- en moeras Laze-Gorenje Jezero, Dolenje Jezero en Otok, daarbuiten Zerovnica en Rakov Skocjan). Hrastovlje ligt bij Koper aan de Adriatische Zee.

Het Bloke plateau is een hoogvlakte op dolomiet met bossen en vooral veel kalkgraslanden die al dan niet meer gemaaid worden. Omdat het dolomiet moeilijk oplost (moeilijker dan kalk), is hier veel oppervlaktewater: allerlei poeltjes, moerasjes, beekjes en grotere beek, de Blosica.

In het karstgebied bij Cerknika zijn de meeste waarnemingen gedaan in de ‘polje’: een meer met aangrenzende moerassen, natte hooilanden en akkers op de hoogste delen. De polje is een dynamisch milieu dat onder komt te staan als in de herfst het water sneller aangevoerd wordt dan het afgevoerd wordt. Bij de waterstand die wij gezien hebben, zijn er rond het meer kleinere meertjes/poelen, beken en sloten.

Rakov Skocjan ligt ook in het karstgebergte. Hier is een kloof ontstaan doordat een grot is ingestort grot. Door de kloof stroomt een beek: de Rak .

Bij Hrastovlje is een vondst gedaan in een drinkbak.

Types water

In 1998 waren er aanzienlijk meer kranswieren dan het jaar ervoor. ‘Overal’ waar we in het water keken, werden wel kranswieren aangetroffen: poeltjes, beekjes en beken, moerasjes, (vis-)vijvers, sloten en het meer (zie tabel 2). Vaak waren kranswieren massaal aanwezig,vooral in stilstaand water. In stromend water stonden de planten doorgaans in veel lagere dichtheden. Veel kranswieren zijn aangetroffen in zeer ondiep water. 1/3 van de vondsten in ondiep water betreft een vorm van Chara vulgaris var. gymnophylla die zich van de standaardvorm van C.var. gymnophyllla vooral onderscheidt doordat de planten zeer slank zijn. Zoals te verwachten viel, zijn in dit dolomiet- en kalkrijke gebied vooral soorten van hard water worden gevonden. De enige uitzondering is Chara globularis die ook in minder hard water voorkomt.

Vergelijking met Nederland

Chara vulgaris var. gymnophylla is het enige taxon dat in Nederland niet voorkomt. De overige taxa komen in Nederland voor in landschappen met goed gebufferd water zoals in het duingebied, de kleigebieden en de kwelplekken van pleistoceen naar holoceen. Stromend water is in Nederland vrijwel beperkt tot het zuurdere pleistocene deel. Daar vinden we vrijwel alleen Nitella flexilis in stromend water en bijna nooit de Chara-soorten die we in Slovenië in stromend water hebben gezien.

 

Vergelijking met andere opgaven uit de regio.

Zie tabel 3. Krause (1998) is een naar volledigheid strevend overzicht van de kranswieren van Midden-Europa. De beide andere bronnen zijn meer incidenteel: Blazencic (1990) onderzocht meren noordelijk van onze vindplaatsen en Joop van Raam maakte een overzicht van de kranswieren die bewaard worden in het Rijksherbarium en die afkomstig zijn uit Slovenië en omgeving. (Er zijn ongetwijfeld meer bronnen, maar die hebben wij niet geraadpleegd.)

Bijna alle door ons gevonden soorten worden door Krause voor zuidoost-Europa opgegeven. Volgens Krause(1998) komt Nitella opaca in zuidoost-Europa niet verder voor dan in west-Polen. Het voorkomen in Slovenië zou dus tot heden onbekend zijn. Daarentegen meent Joop van Raam (mond.med.), dat Nitella opaca in het Middellandse Zee-gebied niet zeldzaam is.

Volgens Krause komt Chara aspera slechts sporadisch voor in z.o-Europa. Wel wordt de soort genoemd in het artikel van Jelena Blazencic c.s. over de plantengroei in meren in het nationale park Triglav in het noorden van Slovenië (Blazencic c.s., 1990). Chara rudis en Chara globularis var. virgata werden door hen wel aangetroffen en niet door ons in Notranjska Wij hebben als taxa die zij niet hebben gevonden: Chara globularis var. globularis, diverse variëteiten van Chara vulgaris en Nitella opaca. Bij de vergelijking moet worden aangetekend dat Blazencic c.s. alleen meren onderzocht hebben en wij daarnaast ook kranswieren inbeken en poelen gezien hebben.

Het Rijksherbarium bewaart uit ‘Slovenië en omgeving’ 10 taxa: 12 exemplaren, op 2 na alle verzameld in de vorige eeuw. De enige overlap met deze soortenlijst en de onze is Chara vulgaris. Is de Chara-flora zo veranderd?

Geïnteresseerden kunnen bij J.B. een kaart aanvragen waarop de locaties zijn ingetekend.

 

Literatuur

Jelena Blazencic, Olga Urbanc-Bercic, D.Vrhovsek 1990. Makrofiti v jezerih Triklavskega narodgena parka. [Macrophytes in the lakes of the Triglav national park; samenvatting en titels van tabellen in het engels] Biol Vestn. 38, 1; 1-14.

J.Dobravec, 1993. Triglavski Narodni Park / Triglav National Park, Slovenia; Rastlinstvo / Flora; Alge / Algae; Podatki do leta 1992. http://www.sigov.si/tnp/s/bio/alge.htm

André Hospers (1998). Kranswierenverslag. In: Hans Inberg (red.) Slovenië zomerkamp, Velike Bloke 1997; Jeugdbond voor Natuur- en Milieustudie .

Werner Krause (1998) Charales (Charophycaceae); Süßwasserflora von Mitteleuropa Band 18. Gustav Fischer, Jena/Stuttgart/Lübeck/Ulm.

Dankwoord

Wij danken Emile Nat en Joop van Raam voor de controle van de determinaties en onze kampgenoten voor het aanbrengen van vondsten.

Tabel 1. Vondstmeldingen

---

Velike Bloke

1 Chara vulgaris var. longibracteata /15/11/1998 smal beekje (10-30) cm langs de weg
2 Chara vulgaris var. longibracteata 31/5/1998 smal beekje (10-30cm) langs de weg
3 Chara vulgaris var. longibracteata 5/ 6/1998 poel in moeras/opgegeven kalkgrasland
4 Chara aspera 31/ 5/1998 poeltje in kalkgrasland, 5 cm water
5 Chara vulgaris var. longibracteata 5/ 6/1998 poel in moeras/opgegeven kalkgrasland
6 Chara aspera 31/ 5/1998 poel in moeras/opgegeven kalkgrasland
7 Chara vulgaris 16/ 7/1998 vijvertje langs de weg
8 Chara vulgaris var. longibracteata 31/ 5/1998 poel langs de weg
9 Chara vulgaris var. longibracteata 16/ 7/1998 vijvertje langs de weg
10 Chara aspera 4/ 6/1998 poel langs de weg
11 Chara vulgaris 16/ 7/1998 achter V.B.op 6 plekken: in karrespoor, beekje onder de weg door; beekje langs de weg bij Klein blaasjeskruid
12 Chara vulgaris var. longibracteata 3/ 6/1998 diepste plek van greppel
13 Chara contraria 3/ 6/1998 klein plasje, 1 cm water
14 Chara vulgaris var. longibracteata 10/ 7/1998 ten n v. Velike Bloke, waar zijarmpje Bloscica onder de weg naar moerasje stroomt
15 Chara vulgaris 10/ 7/1997 in een moerasje en in de beek Bloscica
35 Chara aspera 10/ 7/1997. nw. van Velike Bloke, in een moerasje en in de beek Blascica (plek 15)
16 Chara contraria 3/ 6/1998 Bloscica = grote beek door het dorp
17 Chara globularis 14/ 8/1998 in Bloscica bij doorwaadbare plaats voor tractors en kabelbaan; vlak bij dorp en vlak bij verdwijngat
Sleme
18 Chara aspera 5/ 6/1998 nieuw gegraven visvijver
19 Chara vulgaris var. gymnophylla 5/ 6/1998 nieuw gegraven visvijver
20 Chara aspera 5/ 6/1998 poeltje
21 Chara aspera 5/ 6/1998 poeltje
Ulaka
22 Chara vulgaris var. longibracteata 5/ 6/1998 in smalle bovenloop van beek, 5cm water
Rakitna
23 Chara globularis 10/ 7/1997 uit de beek ten noordwesten van het dorp. bij de recreatieplas en een moeras.
24 Chara vulgaris 10/ 7/1997 poeltje en ondiep moeras ten westen van het dorp (zijn eigenlijk twee vindplaatsen)
Dolenje Jezero
25 Chara aspera 3/ 6/1998 bij zwemplek, eerste randplas rechts
Zerovnica
26 Chara vulgaris 1/ 6/1998 in de Zerovniscnica, een brede ondiepe beek
Laze/Gorenje Jezero
27 Chara contraria 16/ 7/1998 bronnengebied Cerknisko Jezero: vindplaatsen: pompstation o.v.Laze aan bosrand, rechts van de weg Laze-Gorenje J. bij Laze, links v.d.weg L-G, bij duiker/brug in weg L-G.
28 Nitella opaca 16/ 7/1998 bronnengebied Cerknisko Jezero: in diepere vijver bij pompstation o.v. Laze aan bosrand
Otok
29 Nitella opaca 2/ 6/1998 slootje z.v. Otok
30 Chara contraria 2/ 6/1998 plek onder de brug n.v. Otok
31 Chara aspera 2/ 6/1998 plek onder de brug n.v. Otok
32 Chara aspera 10/ 7/1997 ondiepe vijver en poeltje onder bruggetje met eeuwig water = 30,31
Rakov Skocjan
33 Nitella opaca 4/ 6/1998 rivier in kloof
Hrastovlje bij Koper
34 Chara vulgaris var. longibracteata 10/ 7/1997 betonnen waterdrinkbak met uit de bergen komend water

---

Ook is er nog een vondst waarvan geen herbariummateriaal bewaard is gebleven: Chara aspera, 3 juni 1998, in een moerasje langs de weg van Nova Vas over Nemska Vas, ongeveer 2 km ten noorden van Nova Vas.

 

 

Tabel 2. Standplaatsen van gevonden kranswieren

 
 

	poel	beekje	beek	sloot of rand van meer	meer	TOTAAL
Chara aspera	9				3	12
Chara contraria	1		1	1	1	4
Chara globularis v.glob.		1	1			2
Chara vulgaris v.longibracteata	7	3	2			12
Chara vulgaris v.vulgaris	1	1	1			3
Nitella opaca			1	2		3
TOTAAL	18	5	6	3	4	36

Bij interpretatie van de tabel moet bedacht worden dat rond Velike Bloke -vlak bij ons domicilie- vele poelen en enige beekjes liggen, en dat op sommige van deze plaatsen dubbel verzameld is.

  Tabel 3. Het voorkomen van kranswieren volgens diverse bronnen. Naamgeving zoals bij de diverse auteurs, tenzij in voetnoot aangegeven.
 

	moeraswerk-groep, etc.	Blazencic: Triglav	Rijks-herbarium	Krause (voorkomen in zo-Europa/de Balkan)
Chara aspera	x	x		zeldzaam
Chara contraria	x	x		x
Chara globularis v.glob.	x			zeldzaam
Chara vulgaris v.gymnophylla	x			x
Chara vulgaris v.longibracteata	x			geen opgave
Chara vulgaris v.vulgaris	x		x	x
Nitella opaca	x			nee
Chara delicatula		x		nee
Chara rudis		x		?
Chara braunii			x	x
Chara brionica			x
Chara hispida var.major			x	x
Chara intermedia			x	nee
Chara vulgaris var. crassicaulis			x	x
Chara vulgaris var. papillata			x	geen opgave
Nitela gracilis			x	zeldzaam
Nitella hyalina			x	zeldzaam
Nitella mucronata			x
Chara canescens				xbrak water
Chara polycantha				xin Kroatië
Chara tenuispina				x
Nitellopsis obtusa				xin Joegoslavië
Nitella flexilis				x
Nitella syncarpa				zeldzaam
Nitella tenuissima				xin Griekenland
Tolypella intricata				x