Redactie: Willem Stouthamer

District 1 Groningen-oost

Anneke Nieuwenhuijs, Kastanjelaan 91, 9674 BC Winschoten, tel. 0597 414973

District 2 Groningen-west

Willem Stouthamer, Meidoornlaan 43, 9756 BN Glimmen, tel. 050 3143841 of stouthamer.wj@inter.nl.net

Excursieprogramma FLORON Groningen

9 juni 2007 -zaterdag- (D1)

Bij Ter Apel liggen verscheidene selectiehokken, die dit jaar bij voorkeur onderzocht moeten worden. Er staan er 3 op het programma; alle drie afwisselende en waarschijnlijk interessante hokken.

266X547 Ter Apelkanaal, kanaal en oude tramdijk, 268X545 Ter Apel, oud en jong bos, woonwijk en ook een stukje tramdijk,

270X544 Ter Apelersluis, kanaal, bos.

Verzamelen om 9.30 uur parkeerplaats bij het Boshuis in Ter Apel (bij het Klooster).

20 juni 2007 -woensdag- (D1)

Ter afwisseling eens een avondexcursie om te zien hoe dat uitpakt. In 2006 bleken er op het industrieterrein Rensel in Winschoten veel bijzondere planten te staan, zoals bijvoorbeeld Gevlekte scheerling, Kaal breukkruid, Papegaaienkruid, Klein liefdegras en nog veel meer. De bedoeling van de excursie is niet zoveel mogelijk soorten op een lijst aan te strepen, maar zoveel mogelijk leuke planten te leren kennen, ontspannen botaniseren dus.

Verzamelen om 18.30 uur parkeerplaats station Winschoten.

21 juli 2007 -zaterdag- (D2)

Wetsingerzijl is het sluitstuk van de Sauwerdermaar voordat deze maar uitstroomt in het Reitdiep. Deze zijl was ooit nodig om eb en vloed op te vangen. Vanaf deze plek is het Reitdiep een groot deel recht getrokken voor de scheepvaart. De oorspronkelijke loop, thans Oude diepje genaamd, is nog duidelijk in het landschap zichtbaar. Brak waterplanten moeten daar aanwezig zijn en op de dijken van het Reitdiep

staat Kamgras, Veldgerst en misschien nog Kattendoorn?

Verzamelen om 9.30 uur café Hamming te Garnwerd.

18 augustus 2007 -zaterdag- (D2)

Achter de zeedijk in de Bocht van Watum, onderdeel van de Eems, ligt Hoog Watum. In het bijzonder inspecteren we, binnen km-hok 254X601, de zeedijk op Knopig doornzaad en in de gracht rond de zeer oude boerderij Hoog Watum hopen we Fijn Hoornblad vast te stellen. Verzamelen om 9.30 uur station Delfzijl

Excursies WFD - Floron District 5

12 mei  de Kleibosch, Roderwolde

26 mei  Hondstong

14 juli  omgeving Westerbork

8 september Mantingerveld

info: www.wfddrenthe.nl

Meerdaagse inventarisatiekampen FLORON

In de landelijke FLORON NIEUWSBRIEF zal meer informatie staan (zie ook op de site www.floron.nl). Wij geven nu alvast alle datums (onder voorbehoud), opdat u deze weekenden al kunt reserveren:

15-17 juni Drente, Gasselte

 6-  8 juli Vlieland

24-26 aug. Twente Buurse

 7-  9 sept. Zeeuws-Vlaanderen

Selectie km-hokken 2006-2010

FLORON heeft met ingang van 2006 voor 5 jaar bijna 100 km-hokken per district in Groningen geselecteerd.

Wil je één of meerdere km-hokken inventariseren neem contact op met een van beide coördinatoren.

JAARVERSLAGEN 2006

District 1 Groningen-Oost

Resultaat:

Streeplijsten    32

Detail - (Rode lijst)formulieren  14

Losse waarnemingsformulieren    1

Meldingskaartjes     2

Het totaal aan waarnemingen is 6260. Er waren 2 excursies, met een goede opkomst, beide keren 8 personen.

Er was dit jaar weer veel hulp uit D2: Jennie, Siny en Edwin vulden zelfstandig streeplijsten in en 8 personen uit D2 deden mee aan de excursies. Jitske kwam zelfs helemaal uit Friesland. Er zijn 18 selectiehokken onderzocht, en aangezien we er in 5 jaar 90 moeten doen, zitten we wat dat betreft op schema.

Iedereen wordt weer bedankt voor zijn/haar inspanningen, en ik hoop dat ik in 2007 weer op jullie enthousiasme kan rekenen.

Anneke Nieuwenhuijs

District 2 Groningen-West

Resultaat:

Streeplijsten    42

Detail - (Rode Lijst)formulieren   7

Losse waarnemingsformulieren    6

Meldingskaartjes   42

Het totaal van de waarnemingen van alle formulier en kaartjes is 5344, rekening houdend met eventuele mogelijke dubbeltelling van detailformulieren.

De plantenwerkgroep van de KNNV afdeling Groningen neemt hiervan een groot deel voor haar rekening (zie het jaarverslag in deze nieuwsbrief). Vier lijsten zijn verzorgd tijdens Floron inventarisatiedagen. Jan Gerard, Bonny van der Werf (samen met Marjan van Oosten), Edwin Dijkhuis en de coördinator hebben streeplijsten ingeleverd. Verder hebben nog enkele  floristen losse waarnemingen gedaan (zie de Lijst van Personen).

Ter vergelijking de resultaten van voorgaande jaren zijn: 2000   9499 soorten

2001   7658

2002   9570

2003   9035

2004 10738

2005   3206

We kunnen concluderen, dat we weer in een opgaande lijn zijn. Iedere waarnemer/streper wordt van harte bedankt voor haar/zijn bijdrage !

Willem Stouthamer

EXCURSIEVERSLAGEN 2006

District 1 Groningen-Oost

272X549 Ter Walslagebrug.

Zaterdag 24 juni, een mooie zonnige dag. Door het km-hok loopt het Ruiten A-kanaal. Verder bestaat het uit bouwland op afgegraven veen, jong, aangeplant bos en een klein stukje kleinschalig bouwland op zand.

Er was begin mei al een voorjaarsbezoek gebracht, waarbij 22 soorten werden gestreept, waaronder Veenpluis (Eriophorum angustifolium), dat op een talud van een sloot stond. Nu werd er Gaspeldoorn (Ulex europaeus) gevonden op een talud langs de weg en verder 11 A-soorten. Vermeldenswaard waren Heksenmelk (Euphorbia esula) langs een onverharde oprit naar een erf waar vroeger een boerderij stond, en Eenjarige hardbloem (Scleranthus annuus) bij het begin van die oprit. In totaal die dag 182 soorten.

Na 2 herhalingsbezoeken 238 soorten, 2 RL-soorten - nog Echte guldenroede (Solidago virgaurea) - en 15 A-soorten. Genoemd kunnen verder nog worden: Dicht havikskruid (Hieracium vulgatum), Tandjesgras (Danthonia decumbens), Glad vingergras (Digitaria ischaemum) en Laurierwilg (Salix pentandra), alle 4 langs het kanaal.

Glad vingergras (Digitaria ischaemum)

afb. uit: Pareys Gräserbuch, H.J. Conert

272X550 Laude.

Ook op 24 juni, door dit tweede km-hok loopt ook het Ruiten A-kanaal, verder ligt er een waterzuiverings-bassin in, het gehucht Laude en het bos Slangenborg, waar nog een ven in ligt. We waren met zoveel deel-nemers, dat we twee groepen vormden, en iedere groep een half km-hok deed.

De ene groep vond 170 soorten, waaronder 1 RL-soort, nl. Korenbloem (Centaurea cyanus) en 11 A-soorten. In het ven van Slangenborg stonden Struikhei (Calluna vulgaris), Dophei (Erica tetralix), Rode bosbes (Vaccinium vitis-idaea) en Veenpluis (Eriophorum angustifolium), en langs het kanaal o.a. Valse salie (Teucrium scorodonia). Opmerkelijk was ook de Damastbloem (Hesperis matronalis), één exemplaar aan de rand van het waterzuiveringsbassin. De andere groep vond 182 soorten, waaronder 7 A-soorten.

Na 2 herhalingsbezoeken waren er 266 soorten aangestreept met 2 RL-soorten en 18 A-soorten. De 2e RL-soort was Gewone agrimonie (Agrimonia eupatoria). Vermeldenswaard zijn nog Glad - en Harig vingergras (Digitaria ischaemun en D. sanguinalis), Koningsvaren (Osmunda regalis), Doorgroeid fonteinkruid (Potamogeton perfoliatus) en Blaassilene (Silene vulgaris). Deze laatste soort groeide in een wegberm dicht bij een huis, er stond een stuk gaas omheen, en daarom is ze maar van een 9 voorzien.

Na afloop van de excursie koffie bij de Heksenketel in Sellingen.

Deelnemers: Els Heijman, Willie, Jitske, Jaap, Geertje Mulder, Willem, Henny Leytens, Anneke.

266X561 Onstwedde

Zaterdag 5 augustus, een zonnige dag. In het km-hok staat de middeleeuwse kerk van Onstwedde, met een gemetselde torenspits, er ligt een kerkhof in, een ijsbaan en een klein deel van de bebouwde kom. Verder loopt het Pagediep erdoor en een paar wegen.

Het grootste deel van het hok is bouwland. In mei en juni waren er al 2 bezoeken gebracht, die 130 soorten hadden opgeleverd. Op de toren staat Muurvaren (Asplenium ruta-muraria). In een sloot stond behalve Krabbescheer (Stratiotes aloides), ook Lidsteng (Hippuris vulgaris) en Waterviolier (Hottonia palustris). Andere vermeldenswaardige soorten waren: Doornappel (Datura stramonium), Groot blaasjeskruid (Utricularia vulgaris), leine leeuwenklauw (Aphanus australis) en Straatliefdegras (Eragrostis pilosa).

In totaal op de excursiedag: 189 soorten, 1 RL-soort, 12 A-soorten. Met de voorexcursies erKbij: 227 soorten, 1 RL-soort, 18 A-soorten.

Deelnemers: Bonny, Martin, Willem, Anneke.

268X562 Terwupping

Ook op zaterdag 5 augustus. In het km-hok liggen de verspreide boerderijen van het gehucht Terwupping, het Mussel A-kanaal en de Ruiten A lopen er door en er liggen verscheidene eiken-berkenbosjes, een ven en een gegraven plasje in. Verder is het hok voor het merendeel bouwland en bij de Ruiten A grasland. Ook hier waren al 2 voorjaarsbezoeken gebracht, die 135 soorten hadden opgeleverd.

In de bosjes stonden Dalkruid (Maianthemum bifolium). Lelietje-van-dalen (Convallaria majalis), Salomonszegel (Polygonatum multiflorum) en Blauwe bosbes (Vaccinium myrtillus). In het vennetje stond Veenpluis (Eriophorum angustifolium) en bij een wal veel Adelaarsvaren (Pteridium aquilinum). De enige RL-soort was Bosdroogbloem (Gnaphalium sylvaticum). In totaal werden er op de excursiedag 183 soorten gevonden, waaronder 1 RL-soort en 13 A-soorten.

Met de soorten van de voorjaarsronde waren er 222 soorten, waaronder 1 RL-soort en 15 A-soorten, aangestreept.

Deelnemers: Jennie, Marjan, Willie, Annie. Na afloop koffie en ander lekkers in het Theehuis, Smeerling.

Anneke Nieuwenhuijs

District 2 Groningen-West

217X573 Grouwweg, Nuis.

Het gebied wordt gekenmerkt door kleinschalige weiden en akkers met singels, enkele bosjes rond petgaten, de Lange Niebertertocht en paar huizen en boerderijen; grofweg een meter venige grond op potklei.

Bonny heeft er vroeg in het voorjaar gekeken en Willem op 8 mei. Een enthousiaste Geertje Mulder en Willem hebben op 3 juni de stand op 143 gezet en later is dit verhoogd tot 162 (bekend waren 146).

Bosanemoon (Anemone nemorosa) en Struikheide (Calluna vulgaris) zijn stille getuigen van vroegere vegetatie.

217X574 Niebert.

Beschrijving van het km-hok: doorgaande weg Marum/Leek met aangrenzende behuizing, een zeer oud kerkpad ('t Pad), Landgoed Het Steenhuis met bos, verder voor het grootste deel agrarisch.

Bonny, Ineke Boland, Anneke en Marjan hebben op 3 juni geïnventariseerd en ook tweemaal ervoor en tweemaal erna. Totaal 231 soorten (bekend waren 157). De stinzentuin bij Het Steenhuis is van het Groninger Landschap met oude en nieuw bijgeplante stinzenplanten (2001) zoals Keizerskroon (Fritillaria imperialis). Memorabele soorten zijn: Egelboterbloem (Ranunculus flammula), Groot heksenkruid (Circaea lutetiana), Gevleugeld herthooi (Hypericum tetrapterum), Kamgras (Cynosurus cristatus) en Brede wespenorchis (Epipactus helleborine subsp. helleborine).

241X602 Uithuizen-oost.

Het gebied herbergt de volgende componenten: de Menkemaborg met een gracht, veel bomen en omliggende weiden, de Menkemaheerd, een netjes onderhouden begraafplaats, een klein gedeelte van een woonwijkje, een stukje van een aangeplant bosperseel en verder uit akkers.

Op 9 april is er speciaal gekeken naar de stinzenflora rond de borg en op 4 mei gezocht naar de voorjaarssoorten in het hele km-hok. De vastgestelde stinzenplanten zijn Gevlekte aronskelk (Arum maculatum), Daslook (Allium ursinum) en 'tapijten' Vingerhelmbloem (Corydalis solida).

De inventariseerders 19 augustus zijn Edwin, E. van der Heide en Bert Lanjouw. Totaal 193 soorten (bekend waren 171). Op de muren bij de borg groeit Muurleeuwenbek (Cymbalaria muralis) en Muurvaren (Asplenium ruta-muraria). Genoteerde (tuin)nieuw-komers: Roze hemelsleutel (Sedum spectabile) en Franjekelk (Tellina grandiflora).

242X604 Tettema.

Dit uitgesproken agrarisch km-hok wordt in tweeën gedeeld door de Oude Dijksterweg. Het noordelijk deel behoort tot de Uithuizerpolder en het zuidelijk deel tot het Hoge land (oude kwelderwal). Paralel aan de Oude Dijk loopt een brede sloot. Het km-hok bestaat voornamelijk uit akkerland en er staan enkele boederijen, waarvan twee met de namen Tettema en Ausmaheerd.

Op 4 mei is er een voorjaarsronde uitgevoerd met 72 waarnemingen en op 19 augustus hebben de beide coördinatoren van Groningen, Jennie en Marjan dit km-hok grondig onderzocht en zijn blijven steken op 140 soorten. Er waren 196 soorten bekend.! De enige echte verrassing is Hongaarse raket (Sisymbrium altissimum).

Analyse van de reeds eerder bekende soorten t.o.v. dit jaar vastgestelde soorten resulteert in 75 niet weer gevonden en 23 nieuw. Het moet zeker de moeite lonen nog eens terug te keren op een ander tijdstip, maar het lijkt zeer onwaarschijnlijk de eerder genoteerde Grote keverorchis (Neottia ovata) weer te kunnen vinden.

---

Jaarverslagen PlantenWerkGroepen 2006

KNNV afdeling Veendam e.o.

De floristen van de Plantenwerkgroep hebben dit jaar 14 kilometerhokken geïnventariseerd. Dat doen we voor Floron (Floristisch Onderzoek Nederland). De bedoeling is om in een vierkante kilometer (dit is een kilometerhok) alle wilde planten te noteren op de Floron-streeplijsten. De flora van Nederland wordt op deze manier in kaart en op naam gebracht.

Annie Vos en Johanna Berghuis hebben twee 'kilometerhokken' in Siddeburen 254X584 en 254X583 op wilde planten uitgeplozen. In deze 2 kilometerhokken hebben zij tegelijkertijd alle planten in het jonge bos, op aanvraag, van de familie Huisman, genoteerd. Opmerkelijke planten in dit bos: Brede wespenorchis, Ruwe bies en de Griekse alant (met een merkwaardige bloeiwijze moet deze al haast uit een tuin zijn ontsnapt, hoewel er in geen velden of wegen een tuin valt te ontdekken).

Dit bos zal ons nog lang heugen. In juli is mijn spiksplinternieuwe Heukels' Flora drijfnat geworden (en wij ook) door een overweldigende onweersbui. 's Avonds heb ik hem thuis met een strijkbout drooggestreken. In augustus is diezelfde flora bij Holte uit mijn rugtas gegleden en heeft urenlang in een bosje gelegen terwijl het motregende. Teruggevonden en opnieuw drooggestreken. Dat werkt trouwens prima. De volgende dag  gingen we in Siddeburen de waterplanten in de vijver in het Huismanbos nader bestuderen. Bij het waterplanten 'harken' is deze flora uit mijn floratasje in de vijver gevallen en hij bleef nog drijven ook! Opnieuw alle 600 pagina's droogstrijken was geen doen. De Flora op een droogrekje gehangen maar de bladzijden zijn stijf geworden en slaan niet soepel meer om. Kennelijk rust er geen zegen op deze flora!

Annie Vos en Jaap Tonkens hebben Holte 266X564 op planten uitgekamd. Teer vederkruid was een zeer verrassende vondst. Daarnaast vonden ze Kransvederkruid en Rossig fonteinkruid.

Anneke Nieuwenhuijs heeft totaal 5 hokken voor haar rekening genomen. In Winschoten (2 km-hokken) op het industrieterrein zijn bijzondere planten waar-genomen zoals: Papegaaienkruid, Fraai duizend-guldenkruid, Kamferalant, IJzerhard, Zomerfijnstraal en Kaal breukkruid. Het km-hok in Finsterwolde heeft geen opmerkelijke planten opgeleverd en uit het hok in Blijham is Waterpostelein een leuke vondst.

Johanna Berghuis en Klaas Steenbergen hebben in Noordbroek 256X582 Naaldwaterbies, Zeegroene ganzenvoet en veel Doornappel gevonden. In Wagenborgen 259X586 hebben ze Ruwe bies, Heen, Moeraszoutgras en Kamgras genoteerd. In de haven van Delfzijl 258X593 hebben ze wel 25 opmerkelijke soorten ontdekt zoals o.a.: Zeeweegbree, Dwerg-viltkruid, twee Duizendguldenkruiden, Sofiekruid, Grote engelwortel, Scherpe fijnstraal, Rechte ganzerik en Steenkruidkers, Sierlijk vetmuur, Glad vingergras en Bosrank.

Jaap Tonkes heeft bij Beerta een 'klei'-hok 271X579 onderzocht, een akkerland met een afvoerkanaal waar hij Gewone bermzegge aantrof. Bij Noordbroek 255X582 een akkerland met water en een stukje bos; hier heeft Jaap Kleine wolfsmelk en Akkerandoorn genoteerd.

In zijn derde km-hok bij Wollinghuizen 274X557, een veenkoloniaal hok met de Ruiten A, een sluis, sloten en een stukje bos, heeft hij leuke soorten ontdekt o.a.: Steenanjer, Borstelbies, Muurvaren, Brede eikvaren, Grasklokje, Egelboterbloem, Watergras en negen soorten zegges. In Meeden heeft Jaap Pijlkruidkers en vlak bij huis Muizenstaart gevonden.

Het tijdstip van inventariseren bepaalde iedereen  steeds zelf. Voordeel was dat men altijd op pad ging met goed weer (hoewel)! Eén keer per maand kwamen we bij elkaar op 'bezoek' in een van bovengenoemde hokken.

Met de 2 districten gezamenlijk (Floron Groningen)  hebben we een aantal zaterdagen inventarisaties gedaan o.a. om de 'witte gebieden' te verkleinen. Met de Werkgroep Florakartering Drenthe (Floron Drente) hebben we eveneens een aantal zaterdagen geïnventariseerd.

Begin september was er, net als vorig jaar, een Floronkamp in Ubbergen bij Nijmegen en zijn verschillende km-hokken in de Millingerwaard en in de stad Nijmegen op planten geïnventariseerd. Anneke Nieuwenhuijs en Annie Vos namen daaraan deel.

Annie Vos (coördinator)

---

KNNV afdeling Groningen

Er zijn door de plantenwerkgroep op vele achtereen volgende donderdagavonden in april t/m september voor FLORON 9 kilometer-hokken geïnventariseerd en ook 9 voor de WFD (Werkgroep Florameetnet Drenthe); totaal aantal soorten resp. 1403 en 2065. Bovendien hebben we voor het tweede jaar t.b.v. Natuurmonumenten in een uniek deel van de Peizermaden soorten gekarteerd.

Weer een prachtig resultaat! Echter we hebben door een grote opkomst in het begin van het seizoen te veel hooi op onze vork genomen d.w.z. een drietal streeplijsten zijn tenslotte niet ingeleverd bij Floron, omdat het aantal bezoeken per km-hok zich heeft beperkt tot slechts één keer en er dus veel te weinig waarnemingen per streeplijst genoteerd zijn! Een goede les voor het komende seizoen. We hebben er het afgelopen jaar weer een hoop plezier aan beleefd en veel bijgeleerd in het veld van de anderen en speciaal tijdens de afsluitende koffiesessies in de diverse café's.

Enkele bijzondere waarnemingen: Bosgeelster, Doorn-appel, Gewoon langbaardgras en Eekhoorngras, Gulden boterbloem, Heelblaadjes, Kleine zonnedauw, Veenreukgras, Uitstaande vetmuur, Spits- en Stomp fonteinkruid en Vederesdoorn. Sommige soorten zullen je als niet bijzonder voorkomen, maar dan zijn deze soorten wel nieuw voor het betreffende km-hok of/en vanwege de plaats opmerkelijk. Veel meer verwilderde tuinplanten mogen sinds de nieuwste Heukels' Flora 23e editie genoteerd worden. Van deze nieuwkomers heeft onze groep gevonden: Galega (een vlinderbloemige), Zilverschildzaad, Roze- en Glanzige ooievaarsbek.

Zilvervlieszaad, overgenomen uit Rothmaler

Ter afsluiting van het seizoen is er weer ons uitstapje geweest samen met de afdeling Veendam naar een gedeelte van de Gelderse Poort. Een verslag hiervan stond al in de Padloper 2006/4 van de KNNV afdeling Groningen.

Het komend seizoen 2007 start op 12 april. Alle donderdagavonden beginnen om 18.30 uur. Er zijn km-hokken in drie gebieden Haren, Leek en Ezinge geselecteerd.

Als je niet eerder hebt meegedaan en je hebt er zin in of je wilt voorzichtig nader kennismaken, neem dan contact op. Zie colofon voorin genoemde Padloper of www.knnv.nl/groningen

Willem Stouthamer (coördinator)

---

BIJZONDERE WAARNEMINGEN 2006

Deze lijst is een vrij lange opsomming, echter ze zou nog veel langer zijn ware het niet dat als criterium is ingevoerd: 10 en minder soorten in het district en/of buiten bekend areaal gevonden; uitgangspunt is Florbase 2N (t/m 2005)

Addertong (Ophioglossum vulgatum)

210X574 Jilt Dijksheide natuurgebied SBB, 3 ex. opgave WS. 8e waarneming D2

Alsemambrosia (Ambrosia artemisiifolia)

266X564 Holte, AV; 266X573, één exemplaar op de Oosterhavenkade, industrieterrein Rensel Winschoten, AN. 2e en 3e waarneming in D1.

Was in D1 één keer eerder gevonden, op een rommelterreintje bij de Graaf Adolfbrug in Heiligerlee in de jaren 80. Het is volgens de Oecologische Flora een adventief-plant, die op zijn hoogst enkele jaren standhoudt. Bij Heiligerlee heb ik hem na die keer ook nooit weergevonden.

Akkerandoorn (Stachys arvensis)

237X574 Haren Hemrik-de Dobbe, rand Hondsrug, opgave PWG-Gron. 2e vondst D2

Akkerleeuwenbek (Misopates orontium) RL

234X582 Groningen Turfsingel, stoep tegen de gevel, opgave PB. 2e waarneming D2.

Akkerklokje (Campanula rapunculoides) beschermd.

254X569 verwilderd op kademuur centrum Veendam, ED. 2e vondst in D1.

235X580 Groningen in grasveld rond kantoren Essent, PB. 2e waarneming D2.

Beklierde nachtschade (Solanum nigrum subsp. schultesii)

244X576 Foxhol, 246X575 Hoogezand, ED. 1e en 2e vondst in D1, althans volgens Florbase.

Was op 16 september 1991 gevonden bij de toen nieuwe sluis in Nieuwe Statenzijl 276X584, maar is toen niet doorgegeven.

Bitter barbarakruid (Barbarea intermedia) doelsoort.

234X580 Groningen wijk De Linie braakliggend terrein, PB en 230/231X581 Groningen vloeivelden suikerfabriek, ED. 3 e t/m 5 e waarneming D2. Een grote concentratie van de soort ligt ten N.W. van Winschoten.

Fluweelblad (Abutilon theophrasti)

Bleekgele droogbloem (Gnaphalium luteo-album)

244X576 Foxhol, ED; 258X593 industrieterrein Delfzijl, JB, KS, 266X573 en 574, tussen de straatstenen industrieterrein Winschoten, AN. In Winschoten en Delfzijl met abundantie E (50-500 exx). 10e t/m 13e vondst in D1.

Bosgeelster (Gagea lutea)

249X575 Sappemeer, WS. 8e waarneming in D1.

Bruine snavelbies (Rhynchospora fusca) RL

210X574 Jilt Dijksheide natuurterrein SBB, WS. 1 e waarneming D2.

Dalmatiëklokje (Campanula portenschlagiana)

254X569 verwilderd op kademuur centrum Veendam, ED, nieuw voor D1.

Doornappel (Datura stramonium)

236X578 Haren Kerklaan, enkele kleine exemplaren bij elkaar in de wegberm, waarschijnlijk afkomstig van tuinafval, WS. 3e vondst D2.

Duinvogelmuur (Stellaria pallida)

246 en 247X575 Hoogezand, 254X569, 570 en 571 Veendam, in boomspiegels en onder bomen in gazons, ED; 266X561 Onstwedde, parkeerplaats bij Hervormde kerk, 266X574 Winschoten, onder hek industrieterrein, 268X580 Finsterwolde, bedrijfserf, AN. Een onopvallend plantje, dat met goed zoeken in het voorjaar wel te vinden is.

233X581 Groningen station tussen bestrating langs gevel, ED. 2e waarneming stad Groningen.

Dwergkroos (Lemna minuta)

242X594 Stedum, JH, SB; 244X576 Foxhol, 246X575 Hoogezand, 249X575 Sappemeer, 254X569, 570 en 571 Veendam, ED.

272X549 Ter Walslagebrug, 272X550 Laude, AN. In de laatste 2 hokken in beschaduwde sloten in aangeplant bos. Als ik goed heb geteld staat het nu in D1 in 23 hokken.

Echt duizendguldenkruid (Centaurium erytraea)

258X593 industrieterrein Delfzijl, JB, KS. 8e waar-neming in D1.

Fluweelblad (Abutilon theophrasti)

221X596 Leens Douwensterweg suikerbietenakker, meerdere exemplaren, sommige wel 2 mtr. hoog, melding van Theo Buijs (via Leo Stockmann). 1e vondst D2.

Fraai duizendguldenkruid (Centaurium pulchellum)

266X573 en 574 Winschoten industrieterrein Rensel, tussen de straatstenen, AN.

Dit is een klein plantje met kleine bloemen, die alleen open staan als de zon schijnt. Daardoor is het, als de zon niet schijnt, heel onopvallend. Het wordt misschien vaak over het hoofd gezien. 6e en 7e vondst in D1.

Fijn hoornblad (Ceratophyllum submersum)

271X579 Beerta, JT. 3e waarneming in D1.

Galega (Galega officinalis)

235X578 gebied tussen Groningen Coendersborg en Haren Beatrixoord, in rozenperk, opgave PWG-Gron.

Orde vlinderbloemige (Fabales). De soort is nieuw opgenomen in de Heukels' Flora editie 23 met de vermelding: 'soms verwilderde tuinplant, uit M.Z.-Europa en W.-Azië'.

Geelrode naaldaar (Setaria pumila)

260X554 Nieuw Buinen, bij spoorlijntje, ML. 3e vondst in D1.

Gele anemoon (Anemone ranunculoides)

246X575 Hoogezand, ED. Wel met een 9.

Gele helmbloem (Pseudofumaria lutea)

254X569 langs gevel, centrum Veendam, ED. 3e vondst in D1.

233X581, Groningen Nieuwe Blekerstraat, afschei-dingsmuur en trottoir, opgave TL.

Gevlekte scheerling (Conium maculatum)

266X574 industrieterrein Rensel, Winschoten, AN. 1e waarneming in D1 (althans volgens Florbase).

Volgens de Atlas van de Nederlandse Flora, deel 2, kwam de Gevlekte scheerling voor 1950 in het Oldambt op veel plaatsen voor. Uit de periode 1950-1985 (het jaar van publicatie van deel 2) zijn uit D1 maar 2 waarnemingen bekend, één uit atlasblok 7-36 en één uit atlasblok 13-31. Het is een soort van ruderale plaatsen, en in Winschoten stonden de 13 planten aan de rand van een puinstortterrein, net niet helemaal omringd door Grote berenklauw. Het zijn hoge planten, die laat bloeien (juni tot herfst) en die herkenbaar zijn aan de rode vlekjes op de stengel en de gegolfde ribbels op de vruchten.

216X570 in niet meer in gebruik zijnde moestuin 3 ex. opgave WS. 1e vondst D2.

Volgens René van Moorsel: ´Voor determinatie zijn de vruchtjes voldoende (zie afb. Flora). Verder zijn belangrijk: de paarsbruine vlekken op de wasachtige stengel, de kleur van de bladeren en de fijne verdeling daarvan en verder de typische geur van de plant (ruikt naar muizen)´.

NB. Aan de rand van de zeer grote moestuin staat een Amberboom (Liquidambar styraciflua) det. Maarten Japink.

Glanzige ooievaarsbek (Geranium lucidum)

230X594 Winsum rand parkeerterrein, opgave WS en 234X580 Groningen Feithstraat, half onder heg, opgave PB. 4e en 5e waarneming D2.

Groene naaldaar (Setaria virides)

246X575 Hoogezand, 254X569 Veendam, ED; 266X574 Winschoten, AN. 10e t/m 12e vondst in D1.

Grote engelwortel (Angelica archangelica)

258X593 Delfzijl, JB, KS. 8e waarneming in D1.

Grote leeuwenbek (Antirrhinum majus)

258X593 Delfzijl, in onkruidveld, JB, KS.

Gulden boterbloem (Ranunculus auricomus)

236X578 Essen Oude hof, opgave PWG-Gron.

In het laatste deel van de Hondsrug tussen Groningen en Haren is deze soort bekend van 7 aaneengesloten km-hokken en verder alleen nog bij de Baggerputten, Slochteren.

Harig vingergras (Digitaria sanguinalis)

266X574 industrieterrein Reiderland Winschoten, 272X500 Laude, moestuin, AN. 6e en 7e vondst in D1.

Heelblaadjes (Pulicaria dysenterica)

260X554 Nieuw Buinen, op recent aangelegd stukje natuur met opgebrachte schelpenpaadjes, ML. 5e vondst in D1.

Hongaarse raket (Sisymbrium altissimum)

246X575 Hoogezand, ED. 4e vondst in D1.

Kaal breukkruid (Hermaria glabra)

266X574 industrieterrein Winschoten, op afgesloten terrein, waar legerauto's op geparkeerd staan. Tussen de straatstenen, hoge abundantie, AN. 2e vondst in D1

Was eerder op station Winschoten gevonden door André Hospers, maar daar is het nu al weer weg.

Kamferalant (Dittrichia graveolens)

266X574 industrieterrein Rensel, Winschoten, tussen straatstenen. Dit is een mediterrane soort, die in Duitsland al tot het Roergebied is opgerukt, en daar o.a. op middenbermen van autowegen voorkomt. In Nederland is zij o.a. gevonden in Twente en in 't Harde. Egbert de Boer suggereert in zijn Nieuwsbrief nr. 25 dat militaire activiteiten misschien iets met het voorkomen te maken hebben. In dit verband is het interessant op te merken dat naast het terrein waar Dittrichia in Winschoten groeide een afgesloten terrein ligt waarop legerauto's geparkeerd staan.

De ±70 planten stonden aan de zuidkant van een loods, misschien omdat het daar warmer is dan elders op het terrein. Het is een laatbloeier, pas 25 september stonden ± alle hoofdjes in bloei en ongeveer 3 weken later waren er bijna alleen pluizebolletjes. Nieuw voor de provincie Groningen.

Kamferalant (Dittrichia graveolens)

afb. uit: Illustrations of Alien Plants, BSBI 2005

Kandelaartje (Saxifraga tridactylites)

233X580 Groningen stationsgebied, vele tientallen, opgave JG. 5e waarneming D2.

Kleine varkenskers (Coronopus didymus)

246X575 Hoogezand, 254X569 en 571 Veendam, ED; 258X593 Delfzijl, JB, KS. 10e t/m 13e vondst in D1.

Kleine wolfsmelk (Euphorbia exigua)

255X582 Korengarst, Noordbroek, maaipad, JT. 8e waarneming in D1.

Klein liefdegras (Eragrostis minor)

266X574 Renselkade, Winschoten. Op kade, waar schepen hun lading lossen, AN. 3e vondst in D1.

Kleine zonnedauw (Drosera intermedia) RL beschermd

237X578 rand plasje in recent nieuw aangelegd natuurgebied tussen de Waterhuizerweg en het spoor; totaal geteld 58 ex. opgave KB (nieuwe waarneming) en 210X574 Jilt Dijksheide, opgave WS (opnieuw vastgestelde waarneming).

Knopkroos (Lemna turionifera)

244X576 Foxhol, ED. 3e vondst in D1.

Kransgras (Polypogon viridis)

233X582 Groningen Turfsingel trottoir tegen gevel en achterin poortje onder de huizen, opgave PB, eerste vondst D2. Det. René van Moorsel. Nieuw opgenomen in de Heukels' Flora editie 23.

Kruipklokje (Campanula porscharskyana)

233X582 Groningen Zoutstraat, op meerdere plaatsen in het plaveisel tegen de gevel, opgave WS. 2e vondst D2. In Heukels' Flora editie 23 nieuw opgenomen met de vermelding: 'recent ingeburgerd in vele steden. Oorspr. uit de bergen van Kroatië. Ook als tuinplant'

Laurierkers (Prunus laurocerasus)

232X580 Groningen Laan 1940/1945, plantsoen zaailingen onder struiken en bomen, opgave ED.

De soort is nieuw opgenomen in de Heukels' Flora editie 23 met de vermelding: 'Veel aangeplant, o.a. voor heggen, en vaak opslaand op beschaduwde plaatsen. Uit Z.O.-Europa en Kl. Azië'

Loos blaasjeskruid

foto: Marjan van Oosten

Loos blaasjeskruid (Utricularia australis)

216X577 Lucaswolde Dwarsdiep, sloot, opgave MvO,

(foto)det. Pieter Stolwijk en Annie Vos. 1e vondst D2.

Mierikswortel (Armoracia rusticana)

256X582 Noordbroeksterhamrik, JB, KS. 5e waar-neming in D1.

Muurleeuwenbekje (Cymballaria muralis)

254X569 Veendam, langs vochtige gevels en op kademuur, ED. 5e waarneming in D1.

Noorse ganzerik (Potentilla norvegica)

266X574 Winschoten, industrieterrein, aan de rand van terrein waar legerauto's geparkeerd staan, AN (zie 'Stadsplanten' blz. 137). 6e vondst in D1.

234X580 Groningen wijk De Linie, braakliggend terrein, opgave PB. 1e vondst D2.

Plat beemdgras (Poa compressa)

254X570 tussen straatstenen, Veendam, ED. 10e vondst in D1.

Postelein (Portulaca oleracea)

254X569 tussen straatstenen, Veendam, ED. 4e vondst in D1.

Prachtklokje (Campanula persicifolia)

254X569 verwilderd op kademuur, Veendam, ED. 1e vondst in D1.

Puntig fonteinkruid (Potamogeton mucronatus)

246X581 Woudbloem, MK. 7e vondst in D1

Rossig fonteinkruid (Potamogeton alpinus)

266X564 Holte, AV. 9e vondst in D1.

Roze ooievaarsbek (Geranium endressii)

236X578 Essen Oudehof, opgave PWG-Gron.

In de Heukels' Flora editie 23 nieuw opgenomen met de vermelding: 'soms verwilderde tuinplant uit de Pyreneeën'.

Ruige weegbree (Plantago media)

270X581 Ganzedijk, AN.

Deze vindplaats is al sinds begin jaren 80 bekend, ontdekt door een vogelaar, Klaas van Dijk, pas in 1994 voor het eerst doorgegeven aan Floron, maar pas in 2003/4, na opsturen van materiaal, aanvaard. De planten stonden eerst aan 2 kanten van een weg, maar sinds men de berm aan één kant laat verruigen staan ze daar niet meer. Aan de andere kant van de weg is een grasplantsoentje, dat regelmatig wordt gemaaid, en daar houdt de soort stand dank zij het maaien. Ongeveer 50 planten.

Er is maar één andere vindplaats in D1.

Scherpe fijnstraal (Erigeron acer)

258X593 Delfzijl, industrieterrein, JB, KS. 5e vondst in D1.

Slangenwortel (Calla palustris)

246X575 Hoogezand, massaal in afgesloten deel van een kanaal, ED. 8e vondst in D1.

Slijkgroen (Limosella aquatica)

245X580 Woudbloem, een grote plek, JH, SB. 2e vondst in D1.

Sofiekruid (Descurainia sophia)

244X576 Foxhol, ED; 258X593 Delfzijl, industrie-terreinen, JB, KS.

Er was uit D1 één vondst bekend, jaren geleden in het Midwolderbos. Volgens 'Stadsplanten', blz. 119, is het vrij frequent te vinden op industrie- en haventerreinen, In Delfzijl stond het aan stoepranden.

Springzaadveldkers (Cardamine impatiens)

258X593 Delfzijl industrieterrein, JB, KS. Volgens 'Heukels' een plant van rivieroevers, onder heggen en in grienden, soms in tuinen en parken opslaand. 1e waarneming in D1.

Steenkruidkers (Lepidium ruderale)

254X569 Veendam ED; 258X593 Delfzijl, JB,KS; 266X573 en 574 Winschoten, AN. 11e t/m 14e waarnemingen in D1.

Stijf struisriet (Calamagrostis stricta) RL

211X580 Doezumer mieden (Melle's pad), voorm. petgaten, natuurgebied SBB, opgave WS. Det. René van Moorsel. 1e waarneming D2.

uitgebloeid Stofzaad, foto Kees Boele

Stofzaad (Monotropa hypopitys) RL

210X602 Lauwersmeer natuurgebied SBB ±150 ex. melding door KB. 1e waarneming D2.

NB. niet 'onder dennen' maar onder Boswilg (Salix caprea) - wel in de buurt van dennen -

Stokroos (Alcea rosea)

254X569 Veendam, ED, 'massaal bloeiend op braak-liggend terrein (prachtig gezicht), in steden is dit een oprukkende tuinvlieder' ED.

Strandduizendguldenkruid (Centaurium littorella)

258X593 Delfzijl, JB, KS. 4e waarneming in D1.

Strandmelde (Atriplex littoralis)

258X593 Delfzijl, JB,KS. 6e waarneming in D1.

Teer vederkruid (Myriophyllum alterniflorum) RL

266X564 Holte, AV. In sloot die vol Rossig fonteinkruid stond. Teer vederkruid was in D1 uit 3 hokken bekend, bij het Metbroekbos. De soort onderscheidt zich van Krans- en Aarvederkruid door: 1. 4 bladeren per krans, 2. kleinere bladeren, 3. bladeren blijven stijf uitstaan als je de plant uit het water haalt, net als bij Stijve waterranonkel, 4. vrouwelijke bloemen onderaan de bloeias, mannelijke bovenaan. Een zeldzame soort in Groningen.

Tongvaren (Asplenium scolopendium) beschermd

233X581 Groningen Koeriersterweg, in voeg tuinmuur, opgave ED. Heeft de droge zomer niet overleefd (mond. med. ED)

Vederesdoorn (Acer negundo)

238X584 Groningen Bevrijdingsbos bosaanplant, opgave WS. Deze boomsoort is niet eerder genoteerd voor de provincie Groningen.

Vergeten wikke (Vicia sativa subsp. segetalis)

245X582 en 246X581 Woudbloem, MK. Deze onder-soort wordt pas in de nieuwste Flora van Heukels, en dus ook op de nieuwe streeplijsten voor het eerst onderscheiden. Slechts één medewerker heeft haar gemeld, maar in de Flora staat dat zij waarschijnlijk algemener is dan de ondersoort nigra (Smalle wikke). Met recht 'vergeten' genoemd?

Wortelloos kroos (Wolffia arrhiza)

244X576 Foxhol, 254X570 Veendam, ED. 9e en 10e waarneming in D1.

IJzerhard (Verbena officinalis)

258X593 Delfzijl, JB, KS; 266X574 Winschoten, industrieterreinen, AN. 3e en 4e vondst in D1.

Zegekruid (Nicandra physalodes)

258X593 Delfzijl, JB, KS; 262X560 Zijdstukken, ML; 270X581 verwaarloosde moestuin Ganzedijk, AN. 9e t/m 11e waarneming in D1.

Zilverschildzaad (Lobularia maritima)

254X571 Veendam, ED. Nog niet bekend uit D1. Volgens 'Stadsplanten' - een tuinvlieder die zijn weerga niet kent -.

Zomerfijnstraal (Erigeron annuus)

266X574 industrieterrein Winschoten, AN. Tussen de straatstenen. Vooral in overvloed aanwezig op afgesloten terrein waarop legerauto's geparkeerd staan. 10e waarneming in D1.

Zwenkdravik (Anisantha tectorum)

244X576 Foxhol, ED. 2e waarneming in D1.

236X580/581 Groningen industrieterrein Euvelgunne, opgave PB. 8 e en 9 e waarn. D2.

Lijst van PERSONEN 2006

(die waarnemingen hebben verricht)

Voor de naam staat het Floron-waarnemingsnummer (indien bekend bij de redactie) en achter de naam staat een afkorting zoals deze wordt gebruikt in de Nieuwsbrief.

District 1

1251 Anneke Nieuwenhuijs, (AN)

1291 Bauke Roelevink (BR)

3483 Mark Leeuwerke (ML)

2038 Leon Luijten (LL)

Plantenwerkgroep KNNV Veendam

2613 Johanna Berghuis, 't Waar (JB)

2981 Willie Riemsma (WR)

2961 Klaas Steenbergen (KS)

2897 Jaap Tonkes, Meeden (JT)

2612 Annie Vos, Veendam (AV)

District 2

2938 Aaldrik Pot

Theo Buijs, Leens

E. van der Heide

1205 Bert Lanjouw

3132 Leo Stockmann, Paterswolde

Ineke Boland

Geertje Mulder

1690 Jennie Hendriks (JH)

Plantenwerkgroep KNNV Groningen

1639 Kees Boele, Haren (KB)

2617 Stella Boele-Bos, Haren

1.  Bonny van der Werf (BW)

2614 Brenda Bolt (BB)

3137 Peter Bulk (PB)

Jojanneke Bijkerk, Assen

Pia Duisterwinkel

Dia Evenhuis

Jannie Smit

Inge Somhorst, Froombosch (IS)

2791 Edwin Dijkhuis, Zuidlaren (ED)

1619 Roel Douwes (RD)

2044 Henk Koopman, Haren (HK)

1352 Willem Stouthamer (WS)

3446 Marjan van Oosten (MvO)

1.  Siny Becker (SB)

3601 Ton van Laar (TL)

2041 André Hospers (AH)

Jan Gerard (JG)

Kor Raangs (KR)

3914 ? Michiel van Kerkvoorde, Froombosch (MK)

6261 Jan Erik Plantinga

Richard Dijkstra (RiD)

---

Het gele gevaar: Jacobskruiskruid?

Wanneer de naam Jacobskruiskruid (Jacobaea vulgaris) genoemd wordt, dan weet bijna iedereen dat het voornamelijk een plantensoort is van open, droge tot matig vochtige, matig voedselrijke, doorgaans zandige grond. Vooral in de zandige binnenduinen langs de kust is deze soort algemeen.

De laatste tientallen jaren is deze gele composiet ook in het binnenland veel algemener geworden. Vooral in het rivierengebied.

Natuurbeheerders vermoeden dat het biologisch beheer van wegbermen en graslanden de oorzaak is. Ook vond er op uitgebreide schaal uitzaai plaats via bermmengsels. In dit verband mag de naam van de onlangs overleden prof. dr. Piet Zonderwijk niet onvermeld blijven. Hij was de grote voorvechter van grasland(berm)beheer op ecologische grondslag. Wellicht speelt ook de algehele opwarming een rol. Immers, Jacobskruiskruid kwam vroeger voornamelijk langs de kust met het ook 's winters zonnige en milde klimaat, voor. Ook overbegrazing zou een rol kunnen spelen omdat daardoor open plaatsen in de grasmat ontstaan.

De soort is primair tweejarig: in het voorjaar vindt kieming van de nootjes (achenen) plaats waarna de uitgegroeide rozetten de volgende winter nodig hebben om in het tweede jaar te kunnen bloeien. Na vernalisatie (koudebehandeling tussen 0-10o C) van de rozetten vindt van juni tot oktober de bloei plaats. De sterk vertakte, taaie stengel kan een lengte van 90 cm bereiken en draagt de bloemhoofdjes in schermvormige pluimen. Ieder schuin omhoog gericht bloemhoofdje bevat tot 70 lint- en buisbloemen. Één individu kan wel 10.000 nootjes voortbrengen. Na de bloei sterven de individuen af. Wordt de bloei door vroeg maaien voorkomen, dan worden de individuen kort-overblijvend.

Van tijd tot tijd wordt aan deze kruiskruidsoort in de media aandacht besteed want koeien en paarden kunnen lijden aan een ernstige leverkwaal na het regelmatig eten van deze plantensoort. Soms overlijden deze zoogdieren aan acute vergiftiging wanneer het dieet dagenlang voornamelijk uit dit kruiskruid bestaat. Vers of gedroogd maakt geen verschil. Vooral paarden zijn het slachtoffer. De leverziekte werd voor het eerst waargenomen in 1906 in het Canadese plaatsje Pictou (Nova Scotia) nadat dit kruiskruid in 1852 vanuit Schotland was geïntroduceerd.

Op 1 augustus 2006 werd medegedeeld dat het waterschap Rivierenland begint met onderzoek naar de effectieve bestrijding van dit kruiskruid. Het voorgenomen onderzoek zal slechts twee jaar duren omdat het een tweejarig soort is. Wat een onzinnig argument. Alsof in twee jaar tijd voldoende ecologisch inzicht verworven kan worden. Ook sommige provinciale overheden willen de bestrijding aanpakken door resten van afgemaaide individuen handmatig uit het veevoer te verwijderen. Wat een monnikenwerk met weinig ecologisch (langdurig) effect.

Jacobskruiskruid bevat giftige stoffen -alkaloïden- voor dier en mens. Het totale gehalte aan alkaloïden kan wel 0,5% van het drooggewicht bedragen. In sommige delen van de wereld treedt de ziekte onder mensen op en staat bekend als seneciosis. In koeienmelk en in honing kunnen alkaloïden worden aangetoond wanneer koeien dit kruiskruid hebben gegeten en bijen kruiskruidnectar hebben verzameld. De alkaloïden zijn als zodanig niet schadelijk maar door chemische reacties in de lever ontstaan verbindingen die wèl toxisch zijn. Overigens zijn niet alle zoogdieren er gevoelig voor. Konijnen, schapen en geiten verdragen het kruiskruid. De herkauwende schapen en geiten door ontgifting van de alkaloïden in de pens. Ook de ´waarschuwende´ geel-zwart gebandeerde monofage zebrarupsen, de larven van de markante rood met zwarte Sint Jacobsvlinder (Tyria jacobaeae) hebben geen last van alkaloïden. Sterker, de opgenomen alkaloïden worden niet afgebroken maar in het insectenlichaam opgeslagen om zich daarmee te verdedigen tegen mogelijke predatoren. Zelfs de eieren van insecten bevatten alkaloïden wat er op wijst dat de alkaloïden als zodanig niet-toxisch zijn.

De dichtheid aan rupsen blijkt nauw samen te hangen met het aantal rozetten van het kruiskruid. De rupsen vreten de individuen geheel kaal. Opmerkelijk is dat Jacobskruiskruid zich doorgaans goed weet te herstellen van zo'n vraatpartij. De opmerkelijke uitdossing van de zebrarupsen weerhoudt insectivore vogels ervan ze te eten. Toch worden de zebrarupsen gegeten door oorwormen en mieren, en geparasiteerd door de uit de geïnjecteerde eieren ontwikkelde larven van sluipwespen.

Uittrekken en verwijderen van de planten wordt wel toegepast maar het is onpractisch voor grote gebieden waar de soort veel voorkomt. Bespuiting met herbiciden zoals 2,4-D en MCPA wordt wel aanbevolen. Maar dat is niet-selectief. Eenmalige behandeling lijkt onvoldoende omdat er regeneratie vanuit het resterende wortelstelsel kan plaatsvinden. Met 2,4-D behandelde planten blijken ook nog hogere gehalten aan water-oplosbare koolhydraten te bevatten waardoor ze als voedsel voor dieren aantrekkelijk zijn.

	Centaurium erythraea	tussenvormen	Centaurium littorale
verhouding lengte : breedte blad	gemiddeld 2,1-3,5(-4,7), kort en breed	gemiddeld (3,1-)3,5-5,3, intermediair	gemiddeld 4,1-7,6, lang en smal
bladvorm	bladranden nooit evenwijdig, 5-nervig, spits	bladranden nooit evenwijdig, 3-nervig, spits	evenwijdige bladranden, éénnervig, stomp
beharing	zonder papillen	met of zonder papillen	met veel papillen tot half-papilleus
verhouding kelk : kroonbuis	gemiddeld 0,40-0,64	gemiddeld 0,62-0,82	gemiddeld (0,5-)0,8-0,98
kroonslippen	gemiddeld 4,4-5,5 mm lang	gemiddeld 5,0-5,6 mm lang	gemiddeld (4,5-)5,0-6,6 mm lang
doorsnede stuifmeel- korrels	24-26 μm	24-32 μm	29-32 μm
vorm van de stempel

---

Nieuw kranswier voor Groningen:

Puntdragend glanswier

Aangemoedigd door André Hospers en John Bruinsma verzamel ik al enkele jaren trouw alle kranswieren die ik tijdens het inventariseren op hogere planten in de ruime omgeving van Groningen tegenkom. Deze worden op alcohol gezet en eens per jaar door John op naam gebracht, waarvoor dank. Tot nu toe bestond de score vooral uit Chara vulgaris en Chara globularis. Geen bijzondere soorten, wel goed voor het algemene verspreidingsbeeld was tot nu toe de boodschap. Het afgelopen jaar (2006) kwam daarin verandering.

Bij het inventariseren van een 'stedelijk' kilometer-hok 254X569 in Veendam vond ik op 16 juli 2006 in een sloot een Nitella. Het bleek te gaan om Puntdragend glanswier (Nitella mucronata var. mucronata), een vrij zeldzame soort (rode lijst 3) die vooral in het Laagveendistrict voorkomt [1]. Puntdragend glanswier is niet eerder waargenomen in Groningen. Ook in Drenthe zijn maar een paar vindplaatsen bekend [2].